ნასოფლარი ზედა თმოგვი

სამცხე-ჯავახეთის ვულკანურ ზეგანზე მოგზაურობისას, ვიზიტორთა უმეტესობა ძირითადად ვარძიის კლდეში ნაკვეთ კომპლექსზე აკეთებს აქცენტს. თუმცა, მტკვრის ღრმა ხეობის თავზე მდებარეობს შუა საუკუნეების საქართველოს ისტორიის ერთი ხელუხლებელი ფრაგმენტი — ნასოფლარი ზედა თმოგვი. ეს ისტორიული ძეგლი ჯავახეთის პლატოზეა გაშლილი და ახლომდებარე პოპულარული ადგილებისგან განსხვავებით, სრულიად განსხვავებულ, მისტიკურ გარემოს ინარჩუნებს.

სიტყვა ნასოფლარი მიტოვებულ, ყოფილ დასახლებას ნიშნავს. ზედა თმოგვი სწორედ ასეთი ადგილია — ერთ დროს მჭიდროდ დასახლებული პუნქტი, რომელიც მნიშვნელოვან თავდაცვით და სასოფლო-სამეურნეო ფუნქციას ასრულებდა. სანამ ქვედა თმოგვის ციხე კლდის ფერდობებზეა დაკიდებული და მდინარის ხეობას აკონტროლებს, ზედა დასახლება სრულ იზოლაციასა და ავთენტურობას ინარჩუნებს.

ზედა თმოგვის სტრატეგიული მნიშვნელობა

ზედა თმოგვი ფეოდალურ ხანაში, კერძოდ IX-XI საუკუნეებში, წარმოადგენდა საქართველოს სამხრეთ საზღვრების დამცავი ერთიანი თავდაცვითი სისტემის ნაწილს. ნასოფლარის ტერიტორიაზე დღემდეა შემორჩენილი ბაზალტის ქვით ნაშენი საცხოვრებელი სახლების საძირკვლები, გალავნის ფრაგმენტები და ძველი ტერასული ნავენახარები. ეს დასახლება საკმაოდ თვითმყოფადი იყო, რადგან პლატოს გეოგრაფიული მდებარეობა მიწათმოქმედების განვითარებას უწყობდა ხელს, ხოლო კლდოვანი კიდეები ბუნებრივ თავდაცვას უზრუნველყოფდა.

სამეკლესიანი ბაზილიკის არქიტექტურა

ნასოფლარის ცენტრალურ არქიტექტურულ ნაგებობას წარმოადგენს ადგილობრივი მუქი ფერის თლილი ქვებით ნაშენი დარბაზული ეკლესია. საუკუნეების განმავლობაში მომხდარმა მიწისძვრებმა და შემოსევებმა ძეგლი საგრძნობლად დააზიანა, თუმცა კონსტრუქციის ძირითადი ნაწილი მაინც მყარად დგას. ფასადებზე დღემდე შეიმჩნევა ორნამენტირებული კარნიზების ელემენტები და ძველი ქართული ასომთავრული წარწერების ფრაგმენტები. ნანგრევების მთავარი ღირებულება სწორედ მათ პირვანდელ სახეშია, რომელიც ორგანულად ერწყმის ჯავახეთის მკაცრ ბუნებრივ ლანდშაფტს.