ჟინვალის წყალსაცავი

ჟინვალის წყალსაცავი — აღმოსავლეთ საქართველოში, მცხეთა-მთიანეთის მხარეში, კერძოდ დუშეთის მუნიციპალიტეტში მდებარე კომპლექსური დანიშნულების ხელოვნური წყალსაცავია. იგი გაშენებულია მდინარე არაგვის შუა წელში, ალევის, გუდამაყრისა და ქართლის მთების თვალწარმტაცი ქედების გარემოცვაში. თბილისიდან სულ რაღაც 70 კილომეტრში მდებარე ეს უზარმაზარი, ფირუზისფერი წყლის მასივი წარმოადგენს ბუნებრივი სილამაზის, მასშტაბური საინჟინრო პროექტისა და წყალქვეშ მოქცეული სევდიანი ისტორიის უნიკალურ სინთეზს.

ინფრასტრუქტურული მნიშვნელობა და თბილისის სიცოცხლის წყარო

წყალსაცავის ისტორია XX საუკუნის მეორე ნახევრიდან იწყება. დედაქალაქის სწრაფმა ურბანიზაციამ და მოსახლეობის ზრდამ დღის წესრიგში დააყენა სასმელი წყლისა და ელექტროენერგიის ახალი, მძლავრი წყაროს მოძიება. გადაწყვეტილება არაგვის ხეობაზე შეჩერდა. 1985 წელს დასრულდა ჟინვალის ჰიდროელექტროსადგურის (ჰესი) მშენებლობა ფშავის არაგვისა და მთიულეთის (თეთრი) არაგვის შესართავთან.

დღეისათვის წყალსაცავის ზედაპირის ფართობი 11,5 კვადრატულ კილომეტრს შეადგენს, ხოლო მაქსიმალური სიღრმე 75 მეტრს აღწევს. წყლის საერთო მოცულობა 520 მილიონი კუბური მეტრია. ჟინვალჰესი გამოიმუშავებს 130 000 კვტ ელექტროენერგიას, თუმცა მისი უმთავრესი ფუნქცია დედაქალაქის წყალმომარაგებაა — ჟინვალის წყალსაცავი თბილისის მოსახლეობის დაახლოებით ნახევარს ამარაგებს უმაღლესი ხარისხის სასმელი წყლით.

ჩაძირული ისტორიული ქალაქი ჟინვალი

ამ მასშტაბურ პროექტს დიდი ისტორიული მსხვერპლი დასჭირდა. კაშხლის აშენებამ გამოიწვია ისტორიული დაბა ჟინვალის დატბორვა. ჟინვალი არ იყო რიგითი დასახლება; ისტორიულად იგი წარმოადგენდა უმნიშვნელოვანეს სავაჭრო-სტრატეგიულ კვანძს, რომელიც აკონტროლებდა კავკასიის მთიანეთისკენ მიმავალ გზებს. საქართველოს ოქროს ხანაში (XI-XII საუკუნეებში) ჟინვალი იყო მდიდარი, გალავნით შემორტყმული ქალაქი. ისტორიული წყაროების თანახმად, დავით აღმაშენებლის ეპოქაში აქ ყივჩაღებმა გამოიარეს, ხოლო მოგვიანებით, თამარ მეფემ ეს მხარე ერთგულების ნიშნად თავის მანდატურთუხუცესს, ჭიაბერს უბოძა.

დატბორვამდე, არქეოლოგმა რამინ რამიშვილმა და მისმა ექსპედიციამ უდიდესი სამუშაოები გასწიეს ტერიტორიის შესასწავლად. აღმოჩნდა სასახლეების ნაშთები, აკლდამები და უამრავი არტეფაქტი. მიუხედავად საზოგადოების პროტესტისა, საბჭოთა ხელისუფლებამ პროექტი არ შეაჩერა. შედეგად, უძველესი ქართული ცივილიზაციის არქეოლოგიური საგანძურის დაახლოებით 60% დღეს 75-მეტრიანი წყლის ფენის ქვეშ არის სამუდამოდ მოქცეული.

ჯვარიპატიოსნის ეკლესიის საიდუმლო

ჩაძირული ქალაქის ყველაზე ემოციური და თვალსაჩინო სიმბოლოა XII საუკუნის ჯვარიპატიოსნის სახელობის ეკლესია. სხვა ნაგებობებისგან განსხვავებით, ეს ტაძარი სრულად არ გამქრალა. წყალსაცავში წყლის დონის სეზონური ცვალებადობის გამო, სასწაულებრივი მოვლენა ფიქსირდება: ზამთრისა და ადრეული გაზაფხულის თვეებში, როდესაც თბილისში წყლის მოხმარება იზრდება და მთაში მყინვარები ჯერ კიდევ გაყინულია, წყლის დონე იკლებს და ეკლესია წყლიდან ამოდის.

წელიწადში დაახლოებით 6 თვის განმავლობაში, ტაძარი სრულად თავისუფლდება წყლისგან და მომლოცველებსა თუ ტურისტებს მშრალ ფსკერზე ფეხით მისვლისა და ტაძრის შიგნით შესვლის საშუალება ეძლევათ. ზაფხულის დადგომასთან ერთად კი, როდესაც არაგვი დიდდება, ჯვარიპატიოსანი კვლავ ლაჟვარდოვანი წყლის ქვეშ იძირება.

ტურისტული პოტენციალი და საქართველოს სამხედრო გზა

გეოგრაფიული მდებარეობის გამო, ჟინვალის წყალსაცავი არის ერთ-ერთი ყველაზე პოპულარული ტურისტული ლოკაცია საქართველოს სამხედრო გზაზე. ეს მარშრუტი აკავშირებს თბილისს ყაზბეგის რეგიონთან და რუსეთის საზღვართან.

წყალსაცავის წყალი გამოირჩევა განსაკუთრებული, მკვეთრი ფირუზისფერი შეფერილობით, რაც მყინვარული წყლების დამსახურებაა. ზაფხულში მწვანე, ტყიანი მთებისა და ლურჯი წყლის კონტრასტი, ზამთარში კი თოვლიანი პეიზაჟები იდეალურ პირობებს ქმნის ფოტოგრაფიისთვის.

მთავარ გზატკეცილზე მოწყობილია მრავალი პანორამული გადმოსახედი. ტბის ჩრდილო-დასავლეთ სანაპიროზე კი ამაყად დგას ანანურის ხუროთმოძღვრული კომპლექსი (XIII-XVII სს.), რომელიც არაგვის ერისთავების რეზიდენციას წარმოადგენდა. ანანურის ციხისა და ჟინვალის წყალსაცავის ერთობლივი ხედი საქართველოს ერთ-ერთი ყველაზე ცნობილი ტურისტული სავიზიტო ბარათია. ბოლო წლებში აქტიურად ვითარდება ეკოტურიზმი: ნავებით გასეირნება, საპ-ბორდინგი და ველოტურები არაგვის ხეობაში, რაც ჟინვალს დაუვიწყარ და მრავალფეროვან თავგადასავლად აქცევს ნებისმიერი მოგზაურისთვის.