ფოკის წმინდა ნინოს დედათა მონასტერი

ზღვის დონიდან 2100 მეტრის სიმაღლეზე, ფარავნის ტბის დასავლეთ ნაპირას გაშენებული ფოკის წმინდა ნინოს სახელობის დედათა მონასტერი საქართველოს ერთ-ერთი ყველაზე მნიშვნელოვანი სულიერი და ისტორიული ცენტრია. „მოქცევაჲ ქართლისაჲს“ მიხედვით, სწორედ ეს ვულკანური პლატო იყო კარიბჭე, საიდანაც IV საუკუნეში კაპადოკიიდან წამოსული წმინდა ნინო საქართველოს შემოვიდა. მონასტრის მიმდებარე ლანდშაფტი, ჯავახეთის ვულკანური მასივების გაშლილი და მკაცრი სივრცე, ქმნის უნიკალურ გარემოს, რომელიც ათასწლეულების განმავლობაში შეულახავად ინარჩუნებს თავის პირვანდელ სახეს.

განმანათლებლის ისტორიული გზა

ისტორიული წყაროების მიხედვით, ფარავნის ტბის მიდამოები ის ადგილია, სადაც წმინდა ნინომ ჯავახეთის რთული მთიანეთის გადალახვის შემდეგ დაისვენა. გადმოცემით, მან აქ ორი დღე დაჰყო, ვიდრე მცხეთისკენ, იბერიის სამეფოს მაშინდელი პოლიტიკური და რელიგიური ცენტრისკენ გააგრძელებდა გზას. მონასტრის კომპლექსის გულს წარმოადგენს XI საუკუნის ტაძარი, რომელიც, სავარაუდოდ, ბაგრატ IV-ის მეფობის პერიოდში აიგო. მრავალსაუკუნოვანი პერიოდის შემდეგ, რომელიც რეგიონის პოლიტიკურ და ეკონომიკურ დაცემას უკავშირდება, 1992 წელს სრულიად საქართველოს კათოლიკოს-პატრიარქის, ილია II-ის ლოცვა-კურთხევით, მონასტერში აღდგა სამონასტრო ცხოვრება, რამაც ფოკა კვლავ აქცია სულიერების მნიშვნელოვან კერად.

ბაზალტის არქიტექტურა და მასალა

მონასტრის მთავარი ნაგებობა შუა საუკუნეების ქართული დარბაზული ეკლესიის კლასიკური ნიმუშია, რომელიც თითქმის მთლიანად შავი ბაზალტისგანაა აგებული. ჯავახეთისთვის დამახასიათებელი ეს ვულკანური ქვა ნაგებობას განსაკუთრებულ სიმტკიცესა და მონოლითურ იერს სძენს.

• სამშენებლო ტექნიკა: ტაძრის კედლები აწყობილია მასიური, ზუსტად გათლილი ბაზალტის კვადრებით, რაც შუა საუკუნეების ქართული ქვის დამუშავების ხელოვნების მაღალ დონეზე მიუთითებს.
• დეკორატიული ელემენტები: მიუხედავად მკაცრი სადა ფასადებისა, კარნიზებსა და სარკმლების გარშემო შემორჩენილია XI საუკუნის გეომეტრიული ორნამენტები და ქვის ჯვრები.
• რესტავრაცია: ჩატარებული აღდგენითი სამუშაოების დროს პრიორიტეტი მიენიჭა პირვანდელი წყობის შენარჩუნებას, რათა თავიდან ყოფილიყო აცილებული თანამედროვე არქიტექტურული ჩარევები.

სამონასტრო მეურნეობა და ხელსაქმე

დღეს ფოკის მონასტერი თანამედროვე სამონასტრო ცხოვრების მოდელად ითვლება, სადაც თეოლოგიური მოღვაწეობა ერწყმის ტრადიციულ ხელსაქმეს.

• გასტრონომია: დები აწარმოებენ უმაღლესი ხარისხის ყველს, თაფლს და ჯემებს, რომლებიც ადგილობრივი, მაღალმთიანი ფლორისგანაა დამზადებული.
• მინანქარი: მონასტრის სახელოსნო ტიხრული მინანქრის ერთ-ერთი წამყვანი ცენტრია, სადაც უძველესი ტექნოლოგიით იქმნება ხატები და სამკაულები.
• ბუნებრივი ნაწარმი: ფუტკრის ცვილის სანთლებისა და ბუნებრივი საკმევლის წარმოება სრულად შეესაბამება ეკოლოგიური მეურნეობის პრინციპებს.

ფარავნის ტბის გეოლოგიური გარემო

მონასტერი პირდაპირ კავშირშია ფარავნის ტბასთან, რომელიც საქართველოს უდიდესი ტბაა. ტბა განლაგებულია ვულკანურ დეპრესიაში, რაც მცირე კავკასიონის გეოლოგიური ისტორიის ნაწილია. ზამთრობით ტბა ხშირად იყინება, რაც მიმდებარე პეიზაჟს განსაკუთრებულად იზოლირებულს და მშვიდს ხდის. გეოგრაფიული დაშორება და კლიმატური პირობები საუკუნეების განმავლობაში ხელს უწყობდა აქ მდუმარებისა და მედიტაციის კულტურის შენარჩუნებას.