წილკნის ღვთისმშობლის ტაძარი

წილკნის ღვთისმშობლის ტაძრის კომპლექსი წარმოადგენს საქართველოში ქრისტიანობის გავრცელების ერთ-ერთ უძველეს კერას, რომელიც მდებარეობს ისტორიულ მუხრანის ველზე, მცხეთის მუნიციპალიტეტში. ქვეყნის გაქრისტიანებიდან მალევე დაარსებული ეს მონუმენტური კომპლექსი საუკუნეების განმავლობაში იყო წილკნის საეპისკოპოსოს ცენტრი და ქართლის უმნიშვნელოვანესი სულიერი საყრდენი. კომპლექსის ცენტრში აღმართული ღვთისმშობლის სახელობის ტაძარი თვალნათლივ აჩვენებს ხუროთმოძღვრულ ტრანსფორმაციას გვიანანტიკური ბაზილიკიდან განვითარებული შუა საუკუნეების დიდებულ გუმბათოვან ნაგებობამდე.

მეფე ბაკარის საძირკველი და ასურელი მამები

ისტორიული წყაროები წილკანში პირველი ეკლესიის აგებას იბერიის მეფე ბაკარს (მირიან III-ის ძეს) მიაწერენ, რომელიც IV საუკუნის შუა წლებში მოღვაწეობდა. ეს თავდაპირველი ნაგებობა სამნავიან ბაზილიკას წარმოადგენდა, რომელსაც ახალი სახელმწიფო რელიგიის განმტკიცება უნდა უზრუნველეყო შიდა ქართლის დაბლობზე. VI საუკუნეში წილკნის მნიშვნელობა კიდევ უფრო გაიზარდა, როდესაც აქ მოღვაწეობა დაიწყო ერთ-ერთმა ათცამეტ ასურელ მამათაგანმა – წმინდა იესე წილკნელმა. მან განავრცო საეპისკოპოსოს კულტურულ-საგანმანათლებლო საქმიანობა, მოაწესრიგა საეკლესიო ცხოვრება და ბოლოს იქვე დაიკრძალა. მისი საფლავი დღემდე დაცულია ტაძრის შიგნით.

არქიტექტურული ევოლუცია და შუა საუკუნეების რეკონსტრუქცია

დღეს არსებული არქიტექტურული სახე ძირითადად საქართველოს ოქროს ხანის, კერძოდ XII-XIII საუკუნეების პერიოდის დიდ რეკონსტრუქციებს მიეკუთვნება. სწორედ ამ დროს გადააკეთეს ძველი ბაზილიკა ქვით ნაშენ, ჯვარგუმბათოვან ტაძრად. ინტერიერში შემორჩენილია უნიკალური კედლის მხატვრობის ფრაგმენტები, მათ შორის VIII საუკუნის ღვთისმშობლის გამოსახულება აფსიდის კონქში და XII საუკუნის მოციქულთა ფიგურები. კომპლექსს გარს აკრავს XVIII საუკუნის მართკუთხა თავდაცვითი გალავანი, რომელიც აღჭურვილია ცილინდრული კოშკებითა და სათოფურებით რეგიონული თავდასხმებისგან დასაცავად. გალავნის სამხრეთ ნაწილში ჩაშენებულია ქვის ორსართულიანი სამრეკლო.