სურბ ხაჩის ეკლესია

ახალციხეში, რაბათის ციხის ზედა ნაწილში მდებარე სურბ ხაჩის ეკლესია (წმინდა ჯვრის ეკლესია) წარმოადგენს სამცხე-ჯავახეთის რეგიონში სომხური კათოლიკური თემის არსებობის მნიშვნელოვან ფიზიკურ მტკიცებულებას. მე-19 საუკუნის შუა ხანებში, ძველი შუასაუკუნეების ტაძრის საძირკველზე აგებული ეს ქვის ბაზილიკა ციხესიმაგრის რელიგიური ლანდშაფტის განუყოფელი ნაწილია. იგი მკვეთრად განსხვავდება მიმდებარე აჰმედიეს მეჩეთისა და მართლმადიდებლური ნაგებობებისგან, რითაც ხაზს უსვამს სამხრეთ საქართველოს რთულ დემოგრაფიულ ცვლილებებს.

არქიტექტურული მახასიათებლები და ისტორიული კვალი

ძირითადად ღია ფერის ვულკანური ტუფით ნაგები ეკლესია მიჰყვება ტრადიციულ სომხურ ბაზილიკურ გეგმარებას, რომელსაც 1860-იან წლებში დამატებული გამორჩეული სამრეკლო ამშვენებს. ექსტერიერი განისაზღვრება რთული ხაჩქარებითა (ჯვარქვა) და დეტალური ქვის წყობით, რომელთა სტილისტური ფესვები ფართო ანატოლიურ და სამხრეთ კავკასიურ ტრადიციებშია.

შიგნით, კამაროვანი ჭერი და სქელი ქვის კედლები მკაცრ, შეუმკობელ იერსახეს ინარჩუნებს. ოდნავ ამაღლებული საკურთხევლის ნაწილი ოდესღაც მასპინძლობდა ადგილობრივი სომხური კათოლიკური თემის ლიტურგიებს, რომელთა რაოდენობაც საგრძნობლად გაიზარდა მე-19 საუკუნის რუსეთ-თურქეთის კონფლიქტების შემდეგ. აღმოსავლეთ ფასადზე დაკვირვება ავლენს სტრუქტურულ ადაპტაციებს, რომლებიც მიუთითებს იმაზე, თუ როგორ იყო ეკლესია ინტეგრირებული ციტადელის თავდაცვით პერიმეტრში, რაც შლის საზღვრებს სალოცავ სივრცესა და გამაგრებულ სტრუქტურას შორის.