შაორის ციხე (ზედა)

ნინოწმინდის მუნიციპალიტეტში, ზღვის დონიდან დაახლოებით 2700 მეტრ სიმაღლეზე, ვულკანურ ქედზე მდებარე შაორის ციხე სამხრეთ კავკასიის ერთ-ერთი ყველაზე იდუმალი არქეოლოგიური ძეგლია. შუა საუკუნეების ციხე-სიმაგრეებისგან განსხვავებით, ეს კომპლექსი ციკლოპური არქიტექტურის ნიმუშია. ის წარმოადგენს ბრინჯაოს ხანის გრანდიოზულ გამაგრებას, რომელიც ნაშენებია გიგანტური, დაუმუშავებელი ბაზალტის ლოდებით, ყოველგვარი დუღაბის გარეშე. ნანგრევები შაორის მთის მწვერვალს აკრავს და ზემოდან გადაჰყურებს ჯავახეთის ზეგანსა და ფარავნის ტბას.

მეგალითური არქიტექტურა და მზის კულტი

კომპლექსი ორი ძირითადი ნაწილისგან შედგება, სადაც ეს ზედა თავდაცვითი გვირგვინი უშუალოდ მთის მწვერვალს მოიცავს. კედლების სისქე რამდენიმე მეტრს აღწევს და აგებულია მრავალტონიანი ქვებით, რომელთა გადაადგილება და განლაგება უძველესმა ტომებმა შეძლეს. არქეოლოგების ვარაუდით, ძეგლს ორმაგი დანიშნულება ჰქონდა — ის იყო სტრატეგიული სიმაგრე და ამავდროულად სალოცავი. კარიბჭეების, ქვის დერეფნებისა და შიდა წრიული ნაგებობების განლაგება მიუთითებს ასტრონომიულ დაკვირვებებსა და მზის თაყვანისცემის უძველეს რიტუალებზე.

ჯავახეთის ზეგნის არქეოლოგიური კონტექსტი

ეს მაღალმთიანი რეგიონი მდიდარია მეგალითური კულტურით და წარმოადგენს უძველესი თავდაცვითი ქსელის ნაწილს, რომელიც აკონტროლებდა მთის უღელტეხილებს. შიდა პერიმეტრზე მიმოფანტული მომცრო ქვის საკნები, სავარაუდოდ, ტომის ბელადებისა და ქურუმებისთვის იყო განკუთვნილი სეზონური რიტუალების დროს. გამომდინარე იქიდან, რომ 2700 მეტრზე მკაცრი ზამთარი მუდმივ ცხოვრებას შეუძლებელს ხდის, მიიჩნევენ, რომ შაორი ბრინჯაოს ხანის მოსახლეობისთვის სეზონურ სულიერ ცენტრსა და თავშესაფარს წარმოადგენდა.