სამების წმ. არისტოტელეს სამლოცველო (ყ.გუნია-ყალა)

წმინდა არისტოტელეს სახელობის სამლოცველო მდებარეობს ჯავახეთის პლატოზე, სოფელ სამების მახლობლად. ეს მცირე ზომის ქვის ნაგებობა მჭიდროდ არის დაკავშირებული ყ.გუნია-ყალას უძველეს არქეოლოგიურ ძეგლთან და წარმოადგენს სამხრეთ მთიანეთის სულიერი ტრადიციების ნათელ ნიმუშს. რეგიონის დიდი სამონასტრო კომპლექსებისგან განსხვავებით, ეს სალოცავი ადგილობრივი მოსახლეობისთვის მყუდრო, განმარტოებულ თავშესაფარს წარმოადგენდა, სადაც ხუროთმოძღვრება მისადაგებული იყო მკაცრ, ალპურ კლიმატს.

არქიტექტურა და მატერიალური მემკვიდრეობა

სამლოცველო ნაგებია უხეშად დამუშავებული ვულკანური ბაზალტით, რომელიც უხვად მოიპოვება სამცხე-ჯავახეთის ტერიტორიაზე. სქელი, მასიური კედლები სპეციალურად იყო გათვლილი მკაცრი ზამთრის ყინვების გასაძლებლად. ნაგებობის არქიტექტურული სტილი იმეორებს ადრეული შუა საუკუნეების ერთნავიანი ბაზილიკის ფორმებს, რაც დამახასიათებელია საქართველოს სამხრეთ საზღვრისპირა რეგიონებისთვის. ფასადი მოკლებულია ზედმეტ დეკორატიულ ელემენტებს, ხოლო ინტერიერი განათებულია ვიწრო, სარკმლისებრი ღიობებით, რომლებიც იცავდნენ ნაგებობას ძლიერი ქარებისგან.

ყ.გუნია-ყალას ისტორიული მნიშვნელობა

სამლოცველოს მიმდებარე ტერიტორია, რომელსაც ადგილობრივები ყ.გუნია-ყალას უწოდებენ, მოიცავს წინარექრისტიანული ხანის ციკლოპური ნამოსახლარებისა და თავდაცვითი ნაგებობების ნაშთებს. საუკუნეების განმავლობაში, ადრეული ქრისტიანული თემები ხშირად აგებდნენ სალოცავებს ძველი საკულტო ან თავდაცვითი ნაგებობების ბაზაზე. ეს სამლოცველო სწორედ ამგვარი სინთეზის მაგალითია, რომელიც ჯავახეთის ტერიტორიაზე ერთდროულად ასრულებდა როგორც რელიგიურ, ისე სათვალთვალო-საგუშაგო ფუნქციას.