სამების წმინდა სამების ეკლესია (გუნია-ყალა)

წალკის პლატოს ვრცელ და ქარგამტარ ვულკანურ ზეგანზე მდებარე სამების წმინდა სამების ეკლესია მნიშვნელოვან ისტორიულ ძეგლს წარმოადგენს, რომელიც ქვემო ქართლის რეგიონის კულტურულ ტრანსფორმაციას ასახავს. ეს მოკრძალებული ქვის ნაგებობა, რომელიც აშენდა და ფუნქციონირებდა იმ პერიოდში, როდესაც სოფელს გუნია-ყალა ერქვა, ნათლად აჩვენებს მკაცრ კლიმატურ პირობებში ქრისტიანული ტრადიციების სიმტკიცეს. სამხრეთ საქართველოს ამ მაღალმთიან ზონაში მოგზაურებისთვის ეს ტაძარი სიმშვიდისა და რეგიონის მრავალფეროვანი წარსულის შეცნობის საუკეთესო ადგილია.

გუნია-ყალას ბერძნული მემკვიდრეობა

მე-19 საუკუნის დასაწყისში ოსმალეთის იმპერიიდან წამოსული პონტოელი ბერძნების დიდმა ნაწილმა ბინა წალკის მუნიციპალიტეტში დაიდო. მათ დააარსეს სოფელი გუნია-ყალა და საცხოვრებელი სახლებისა თუ საკულტო ნაგებობების მშენებლობისთვის აქაური მუქი ფერის ვულკანური ქვა გამოიყენეს. დროთა განმავლობაში რეგიონის დემოგრაფიული სურათი შეიცვალა და დასახლებას ოფიციალურად სამება ეწოდა. ეკლესია დღემდე ინარჩუნებს უნიკალურ კულტურულ კვალს, სადაც ერთმანეთს უკავშირდება ბერძენი დამფუძნებლების არქიტექტურული სტილი და ქართული მართლმადიდებლური ტრადიციები.

არქიტექტურა და გეოგრაფიული კონტექსტი

ბარში არსებული გრანდიოზული ტაძრებისგან განსხვავებით, სამების ეკლესია გამოირჩევა სადა და პრაქტიკული არქიტექტურით. ზღვის დონიდან თითქმის 1500 მეტრის სიმაღლეზე ნაგები შენობა სპეციალურადაა ადაპტირებული მკაცრ ზამთარსა და ძლიერ ქარებზე. სქელი, უხეშად დამუშავებული ქვის ბლოკები მინიმალური დეკორაციითაა ნაწყობი, რაც ხაზს უსვამს ნაგებობის მდგრადობას. ტაძრის შიდა სივრცე პატარა და ინტიმურია, რაც სრულ სიმშვიდეს ქმნის. საეკლესიო ეზოდან იშლება წალკის პლატოს თვალუწვდენელი ხედები, რომლებიც ზაფხულში მწვანე მინდვრებით, ზამთარში კი უსასრულო თოვლიანი სივრცეებით ხასიათდება.