პეტრეს ციხე

ბორჯომის ხეობის თავზე აღმართული პეტრეს ციხე წარმოადგენს საქართველოს შუა საუკუნეების თავდაცვითი ნაგებობების ერთ-ერთ ყველაზე საინტერესო ნიმუშს. მდინარე მტკვრის ხეობაში, მაღალ კლდოვან ქედზე განლაგებული ეს ციხესიმაგრე საუკუნეების განმავლობაში აკონტროლებდა შიდა ქართლისა და სამხრეთ საქართველოს დამაკავშირებელ სტრატეგიულ გზას. ციხის არქიტექტურა და მდებარეობა ნათლად მეტყველებს იმაზე, თუ როგორ ოსტატურად იყენებდნენ ძველი ქართველი მშენებლები ბუნებრივ რელიეფს მტრისგან თავის დასაცავად.

ციხის გეოგრაფიული მდებარეობა განპირობებულია მცირე კავკასიონის რთული რელიეფით. ციხესიმაგრე ისეა დაპროექტებული, რომ ბუნებრივი კლდის კედლები საფორტიფიკაციო სისტემის განუყოფელი ნაწილია. XI-XII საუკუნეებით დათარიღებული ნაგებობა თავისი დროისთვის უმნიშვნელოვანეს პუნქტს წარმოადგენდა, რომელიც მტკვრის ხეობაში გამავალი სავაჭრო და სამხედრო გზების უსაფრთხოებას უზრუნველყოფდა.

ისტორიული მნიშვნელობა და მმართველები

პეტრეს ციხის ისტორია მჭიდროდ არის დაკავშირებული ბორჯომის ხეობის პოლიტიკურ ცხოვრებასთან. შუა საუკუნეების პერიოდში ეს ციხესიმაგრე გავლენიანი ფეოდალური საგვარეულოს, ავალიშვილების რეზიდენციასა და სამხედრო გარნიზონს წარმოადგენდა. ის ემსახურებოდა არა მხოლოდ საფორტიფიკაციო მიზნებს, არამედ იყო ადგილი, სადაც ხდებოდა გადასახადების კრება და ხეობის კონტროლი.

XVI საუკუნის ბოლოს, საქართველოს პოლიტიკური დაშლის პერიოდში, ციხე ოსმალეთის იმპერიის ექსპანსიის სამიზნე გახდა. 1570-იან წლებში მიმდინარე საომარი მოქმედებების შემდეგ ციხემ დაკარგა თავისი სტრატეგიული ფუნქცია და ნელ-ნელა დაინგრა. მიუხედავად ამისა, ნანგრევები დღემდე ინარჩუნებს თავის ავთენტურობას და მოგვითხრობს იმ დროინდელ სამხედრო ისტორიაზე.

არქიტექტურული ელემენტები და მშენებლობის ტექნიკა

ციხის არქიტექტურა გამოირჩევა ადგილობრივი მასალების – ანდეზიტისა და კირქვის – ოსტატური გამოყენებით. მშენებლები მაქსიმალურად იყენებდნენ რთულ რელიეფს. დღემდე შემორჩენილია ციხის რამდენიმე ფუნდამენტური ნაწილი:

• ციტადელი: ციხის ყველაზე მაღალი და დაცული წერტილი.
• თავდაცვითი კედლები: ნაგებობები, რომლებიც კლდოვან გამონაშვერებს შორის არის ჩამჯდარი.
• მარანი: მიწაში ჩაფლული საცავი, სადაც ქვევრების კვალი შეინიშნება, რაც ციხის ავტონომიურ ფუნქციონირებაზე მიუთითებს.
• ეკლესია: ციხის ეზოში არსებული ერთნავიანი ეკლესიის საძირკველი.

ციხის კედლებში დატანებული სათოფურები და შესასვლელი გზების სისტემა ნათლად აჩვენებს მაშინდელი საფორტიფიკაციო საინჟინრო აზროვნების დონეს. სტრუქტურა აგებულია ისე, რომ მოწინააღმდეგისთვის მისი დაპყრობა უკიდურესად რთული იყო.