ნოქალაქევის კოშკი-სამრეკლო

ნოქალაქევის ციხესიმაგრის მძლავრი კედლები ბუნებრივად ამოირზდება კირქვის კლდეებიდან, რომლებსაც მდინარე ტეხური კვეთს ისტორიულ სამეგრელოში. ამ ვრცელ არქეოლოგიურ კომპლექსში, რომელიც ბიზანტიურ წყაროებში არქეოპოლისის, ქართულში კი ციხეგოჯის სახელითაა ცნობილი, კოშკი-სამრეკლო განსაკუთრებულ სტრატეგიულ ადგილს იკავებს. ეს ნაგებობა დასავლეთ საქართველოს გვიანდელი შუა საუკუნეების ხუროთმოძღვრების მნიშვნელოვანი ნიმუშია, სადაც ძველი საფორტიფიკაციო ინჟინერია მორგებულია შეცვლილ რელიგიურ და ადმინისტრაციულ საჭიროებებს.

არქეოპოლისის სტრატეგიული ევოლუცია

ნოქალაქევი IV-VIII საუკუნეებში ეგრისის სამეფოს (ლაზიკის) აყვავებული დედაქალაქი და კავკასიის მნიშვნელოვანი სავაჭრო გზების გამაკონტროლებელი პუნქტი იყო. ციხესიმაგრე უძლებდა მძიმე გეოპოლიტიკურ კონფლიქტებს, მათ შორის ხანგრძლივ ომებს ბიზანტიასა და სასანიანთა ირანს შორის, ვიდრე VIII საუკუნის 30-იან წლებში მურვან ყრუს შემოსევების შედეგად თითქმის მთლიანად არ განადგურდა.

საუკუნეების განმავლობაში მიტოვებული ნაქალაქარი შუა საუკუნეებში, კერძოდ XVI-XVIII საუკუნეებში, დადიანთა დინასტიამ აღადგინა. მათ გამოიყენეს ადგილის ბუნებრივი თავდაცვითი პოტენციალი, მოაწყვეს რეზიდენცია და განაახლეს გალავანი. სწორედ ამ პერიოდში, ძველ საძირკველზე აშენდა სათვალთვალო კოშკი ხეობის დასაცავად. მოგვიანებით, ახლოს მდებარე ორმოც მოწამეთა ტაძრის ფუნქციონირებასთან ერთად, ნაგებობას დაემატა ღია თაღოვანი სათავსო და ის სამრეკლოდ გადაკეთდა.

არქიტექტურული ფენები და მშენებლობის ტექნიკა

კოშკის კონსტრუქციაში ნათლად ჩანს სხვადასხვა ისტორიული ეპოქის კვალი. ქვედა ნაწილში გამოყენებულია ადრეული ბიზანტიური და ანტიკური პერიოდის დიდი, კარგად გათლილი კირქვის კვადრები, რაც კონსტრუქციის სიმტკიცეს განაპირობებდა.

ზედა თავდაცვითი და სათვალთვალო სართულები კი გვიანდელი შუა საუკუნეების სამშენებლო სტილს მიეკუთვნება. აქ მშენებლებმა გამოიყენეს მდინარე ტეხურის კალაპოტიდან ამოღებული რიყის ქვა და დუღაბი. ნაგებობის არქიტექტურაში ვიწრო სათოფურები ენაცვლება ფართო თაღოვან ღიობებს, რომლებიც ზარების ხმის შორს გასავრცელებლად იყო განკუთვნილი.