ნიკო ბურის სასახლე კავთისხევში

ბაგრატიონ-მუხრანელთა საცხოვრებელი და თავდაცვითი კომპლექსი შიდა ქართლის ისტორიული მემკვიდრეობის მნიშვნელოვანი ნაწილია. კასპის მუნიციპალიტეტში, სოფელ კავთისხევის მახლობლად მდებარე ეს მამული ნათლად აჩვენებს გარდამავალ პერიოდს გვიანფეოდალურ ციხე-სიმაგრეებსა და ქართველი დიდებულების ახალი ტიპის საერო რეზიდენციებს შორის. მიუვალი მთის ქედებისგან განსხვავებით, ეს კომპლექსი ბარშია გაშენებული, რაც იმაზე მიუთითებს, რომ მფლობელები ერთდროულად ზრუნავდნენ დიდ სასოფლო-სამეურნეო სავარგულებზე და პირადი უსაფრთხოების დაცვაზე.

ნიკო ბურის ისტორია

მამული ფართოდაა ცნობილი მისი ყველაზე გამორჩეული მფლობელის, მეცხრამეტე საუკუნის მოღვაწის ნიკო ბაგრატიონ-მუხრანელის სახელით. სამეფო დინასტიის მუხრანელთა შტოს წარმომადგენელი ნიკო ისტორიაში თავისი თავგადასავლებით სავსე ცხოვრებით შევიდა. 1899 წელს, დიდ იმპერიებთან მებრძოლი მცირე ხალხებისადმი სოლიდარობის გრძნობითა და თავგადასავლების ძიებით, იგი სამხრეთ აფრიკაში გაემგზავრა. იქ ის მოხალისედ შეუერთდა ბურებს ინგლის-ბურების ომში ბრიტანეთის იმპერიის წინააღმდეგ.

მან მოიპოვა ბურების სამხედრო მეთაურების ნდობა, საკუთარი სახსრებით შეიძინა აღჭურვილობა და მონაწილეობა მიიღო რამდენიმე დიდ ბრძოლაში. დაჭრისა და ბრიტანელთა ტყვეობაში ჩავარდნის შემდეგ, იგი წმინდა ელენეს კუნძულზე გადაასახლეს, საიდანაც მოგვიანებით, ევროპის გავლით, საქართველოში დაბრუნდა. სამშობლოში დაბრუნებულ თავადს საზოგადოებამ სიყვარულით შეარქვა ნიკო ბური. იგი დიდ დროს ატარებდა კავთისხევის ამ საგვარეულო მამულში, ხოლო მისი ისტორიები ადგილობრივი ფოლკლორის ნაწილი გახდა, რამაც კასპის ეს მშვიდი კუთხე სამხრეთ ნახევარსფეროში მომხდარ გლობალურ მოვლენებთან დააკავშირა.

მამულის არქიტექტურა და გეგმარება

კომპლექსის სამშენებლო სტილი გვიანფეოდალური ხანის ქართული ხუროთმოძღვრების ტენდენციებს ასახავს. იგი მოიცავს ცენტრალურ საცხოვრებელ სასახლეს, თავდაცვით გალავანსა და სათვალთვალო კოშკებს, რომლებიც განკუთვნილი იყო რეგიონული თავდასხმებისგან თავის დასაცავად.

მშენებლობისას გამოყენებულია შიდა ქართლის დაბლობისთვის დამახასიათებელი მასალები — ძირითადად მდინარეების, მტკვრისა და კავტურას კალაპოტებში შეგროვებული რიყის ქვა. კედლების სიმტკიცისა და სეისმომედეგობის უზრუნველსაყოფად გამოყენებულია ქართული ბრტყელი აგურის ჰორიზონტალური სარტყლები. მთავარი შენობის ქვედა სართულები მასიური და თავდაცვითია, ვიწრო სათოფურებითა და მცირე სარკმლებით, ხოლო ზედა სართულები უფრო ღია საცხოვრებელ სივრცეებს წარმოადგენდა, რომლებსაც ერთ დროს ტრადიციული ხის აივნები ამშვენებდა.

დღესდღეობით კომპლექსი ნანგრევების სახითაა შემორჩენილი. მნახველებს შეუძლიათ დაათვალიერონ საინტერესო ქვის წყობა, მიჰყვნენ თავდაცვითი გალავნის კონტურებს და საკუთარი თვალით იხილონ, თუ როგორ უთავსებდნენ ბაგრატიონ-მუხრანელები ერთმანეთს სამეურნეო საქმიანობასა და საიმედო თავდაცვას.