მთაწმინდა: წმინდა მთა

ზღვის დონიდან დაახლოებით 700 მეტრზე აღმართული მთაწმინდა წარმოადგენს თბილისის მთავარ გეოგრაფიულ და სულიერ დომინანტს. ეს ქედი არა მხოლოდ ქალაქის პანორამული ხედების ადგილია, არამედ ქართული კულტურის, ისტორიისა და სულიერების მნიშვნელოვანი კერა, რომელიც საუკუნეების განმავლობაში აყალიბებდა დედაქალაქის იერსახეს.

ისტორიულად მთაწმინდის ფერდობები ხასიათდებოდა როგორც განდეგილობისა და ლოცვის ადგილი. მე-19 საუკუნიდან, თბილისის ურბანული გაფართოებასთან ერთად, მთამ დაკარგა თავისი პირვანდელი „ველური“ სტატუსი და იქცა ქალაქის განუყოფელ ნაწილად, რომელიც აკავშირებს ძველი თბილისის ლაბირინთულ ქუჩებს კავკასიონის მთისწინეთთან.

გეოლოგიური და სულიერი საფუძვლები

მთაწმინდის გეოლოგიური აგებულება განპირობებულია დანალექი ქანებით, რომლებმაც მრავალწლიანი ეროზიის შედეგად შექმნეს ის მახვილი ქედი, რომელიც მდინარე მტკვარს დაჰყურებს. სულიერი თვალსაზრისით, მთამ სახელი მიიღო მე-6 საუკუნეში საქართველოში მოსულ ასურელ მამათაგან, კერძოდ წმინდა დავით გარეჯელის მოღვაწეობასთან დაკავშირებით. სწორედ მის მიერ დაარსებულმა მამადავითის ეკლესიამ და მისმა სენაკმა მთას წმინდა ადგილი უწოდა.

დიდი ქართველთა პანთეონი

1929 წელს მამადავითის ეკლესიის მიმდებარედ დაარსებული მთაწმინდის პანთეონი წარმოადგენს ქართული ეროვნული თვითშეგნების სიმბოლოს. აქ განისვენებენ პიროვნებები, რომლებმაც გადამწყვეტი როლი ითამაშეს ქართული ლიტერატურის, მეცნიერებისა და საზოგადოებრივი აზროვნების განვითარებაში.

პანთეონში დაკრძალულ მოღვაწეთა შორის არიან:

• ილია ჭავჭავაძე – ქართველი საზოგადო მოღვაწე და მწერალი.
• აკაკი წერეთელი – ეროვნულ-განმათავისუფლებელი მოძრაობის ლიდერი და პოეტი.
• ალექსანდრე გრიბოედოვი – რუსი დიპლომატი და დრამატურგი, რომელიც მეუღლესთან, ნინო ჭავჭავაძესთან ერთად განისვენებს.
• ვაჟა-ფშაველა – დიდი ქართველი პოეტი და მოაზროვნე.

არქიტექტურული ევოლუცია და ფუნიკულიორი

1905 წელს აშენებული თბილისის ფუნიკულიორი მე-20 საუკუნის დასაწყისის საინჟინრო ხელოვნების ბრწყინვალე ნიმუშია, რომელიც დააპროექტა ბელგიურმა ფირმამ Société anonyme des tramways de Tiflis. ზედა სადგურის არქიტექტურა ეკლექტურია, რომელიც აერთიანებს ევროპული ნეოკლასიციზმისა და ტრადიციული ქართული დეკორატიული ელემენტებს. ეს ადგილი ისტორიულად წარმოადგენდა ქალაქის ელიტის თავშეყრის ადგილს, რაც დღესაც თბილისის არქიტექტურული მემკვიდრეობის მნიშვნელოვანი ნაწილია.