მაყაშვილების ციხე-დარბაზი არტოზანში

მაყაშვილების ციხე-დარბაზის კომპლექსი გვიანფეოდალური ხანის მნიშვნელოვანი არქიტექტურული ძეგლია, რომელიც თელავის მუნიციპალიტეტში, სოფელ რუისპირის მახლობლად, ისტორიულ ნასოფლარ არტოზანის ტერიტორიაზე მდებარეობს. ეს კომპლექსი კახეთის თავადური საგვარეულოს — მაყაშვილების გამაგრებულ რეზიდენციას წარმოადგენდა და XVII-XVIII საუკუნეებით თარიღდება. დღეს ნაგებობა ბუნებრივი ლანდშაფტის ნაწილია, სადაც მცენარეებით დაფარული კედლები კახეთის წარსულის ავთენტურ სურათს აცოცხლებს და მნახველს საშუალებას აძლევს, გაეცნოს რეგიონის თავდაცვით არქიტექტურას.

კახური ციხე-დარბაზების ფენომენი და ლეკიანობა

XVII-XVIII საუკუნეების კახეთში მუდმივი სამხედრო საფრთხე არსებობდა, რაც ძირითადად ჩრდილოეთ კავკასიიდან მომდინარეობდა და ისტორიაში ლეკიანობის სახელითაა ცნობილი. ამ მუდმივი დაძაბულობის გამო, კახურმა თავად-აზნაურობამ შექმნა საცხოვრებლის სპეციფიკური ტიპი — ციხე-დარბაზი. ეს იყო კომპლექსური ნაგებობა, რომელიც აერთიანებდა კომფორტულ სასახლესა და მყარ თავდაცვით ფორტიფიკაციას, რაც მფლობელს საშუალებას აძლევდა, მოულოდნელი თავდასხმის დროს საკუთარი მამული ეფექტურად დაეცვა.

კომპლექსის მშენებლობაში კარგად ჩანს გვიანფეოდალური კახეთისთვის დამახასიათებელი სამშენებლო ტექნიკა: რიყის ქვისა და ბრტყელი ქართული აგურის მონაცვლეობა, რაც კონსტრუქციას სიმტკიცესა და სეისმომედეგობას სძენდა. თავდაპირველად კომპლექსი შედგებოდა მაღალი გალავნის, რამდენიმე კოშკისა და შიდა საცხოვრებელი სასახლისგან.

კომპლექსის არქიტექტურული დეტალები და ნაშთები

დღეისათვის ნასოფლარის ტერიტორიაზე ყველაზე უკეთ ცილინდრული კოშკების ნანგრევები და მასიური გალავნის კედლების ფრაგმენტებია შემორჩენილი. კედლების შესწავლისას მკაფიოდ იკითხება სპეციალური, ქვემოთ მიმართული სათოფურები, რომლებიც ახლო მანძილიდან თავდასხმების მოსაგერიებლად იყო განკუთვნილი.

• სათვალთვალო კოშკები: ცილინდრული ფორმის ნაგებობები, რომლებიც გალავნის პერიმეტრზე ისე იყო განლაგებული, რომ ფლანგური ცეცხლის წარმოების საშუალებას იძლეოდა.
• საშენი მასალა: რიყის ქვის მყარი წყობა, რომელიც გამაგრებულია დუღაბითა და აგურის რიგებით.
• შიდა გეგმარება: ნანგრევების მიხედვით შესაძლებელია ძველი თავადური სასახლისა და სამეურნეო დანიშნულების სათავსების საძირკვლების იდენტიფიცირება.