იყალთოს მონასტერი

იყალთოს მონასტერი თელავიდან დასავლეთით დაბალ ბორცვზე დგას. აქ ერთმანეთს ხვდება ადრეული ეკლესიები, XII საუკუნის აკადემიის ნანგრევები და ქვის საწნახლები, რომლებიც სწავლასა და მევენახეობას აკავშირებდა.

ისტორიული კონტექსტი და მნიშვნელობა

პირველი საძმო VI საუკუნეში დააარსა ზენონ იყალთოელმა, ცამეტ ასურელ მამათაგან ერთ-ერთმა. XII საუკუნის დასაწყისში მეფე დავით აღმაშენებელმა აქ მოიწვია სწავლული არსენ იყალთოელი და დააფუძნა უმაღლესი სკოლა. იყალთო საუკუნეების განმავლობაში საქართველოს ერთ-ერთი მთავარი სასწავლო კერა იყო გელათთან ერთად.

აქ ასწავლიდნენ ღვთისმეტყველებას, ფილოსოფიას, რიტორიკას, ასტრონომიას, გეომეტრიას და ხელობას. ტრადიცია შოთა რუსთაველს უკავშირებს იყალთოს. 1616 წელს მონასტერი დაარბია შაჰ აბას I-ის ლაშქარმა. საბჭოთა პერიოდში დახურული სავანე 1991 წელს აღდგა.

აკადემია და მისი მემკვიდრეობა

აკადემია სამი განყოფილებისგან შედგებოდა: ტრივიუმი, კვადრივიუმი და ხელოსნობა. სწავლა წიგნთან ერთად ვენახში და სახელოსნოში მუშაობას ითვალისწინებდა. სწავლის ეს პრაქტიკული მოდელი კახეთში დიდ გავლენას ახდენდა. ზედა ტერასაზე დღემდე ჩანს საკლასო ოთახებისა და სატრაპეზოს ნაშთები.

არქიტექტურა და დეტალები, რომლებსაც უნდა მიაქციოთ ყურადღება

კომპლექსი რამდენიმე ტერასაზეა განლაგებული:

• ფერისცვალების ეკლესია, VIII–IX სს., მარტივი დარბაზული ნაგებობა.
• ღვთისმშობლის ეკლესია, XII ს., აგურის წყობით.
• სამების ეკლესია, XII–XIII სს., ყველაზე მაღალ წერტილში.

დააკვირდით:

• ქვის საწნახლებს და ქვევრებს ორ მარანში.
• წყობის ცვლილებებს, რომლებიც 1616 წლის ნგრევისა და აღდგენის ფენებს აჩვენებს.
• აკადემიის ოთახების დაბალ კედლებს და შესასვლელთან სამრეკლოს.

ვიზიტორთა ინფორმაცია და როგორ მივიდეთ

იყალთო თელავიდან დაახლოებით 10 კმ-ით დასავლეთითაა. თელავიდან ახმეტის გზას გაჰყევით და სოფელ იყალთოსთან შეუხვიეთ.

გზის მდგომარეობა:

• სოფლამდე ასფალტი, შემდეგ მონასტრამდე მოკლე ხრეშიანი მონაკვეთი.
• მშრალ ამინდში სედანი მიდის; ძლიერი წვიმის შემდეგ ბოლო 300 მ ორმოიანია და 4x4 უფრო კომფორტულია.
• ტერიტორია ფერდობზეა, ეკლესიებს შორის გადაადგილება არათანაბარ ზედაპირზე ხდება, საჭიროა მყარი ფეხსაცმელი.

პრაქტიკული რჩევები პატივისცემით სტუმრობისთვის

• იყალთო მოქმედი სავანეა. ჩაიცვით მოკრძალებულად და ეკლესიაში ხმამაღლა ნუ ისაუბრებთ.
• შესვლა უფასოა, შემოწირულობა მისასალმებელია.
• ზაფხულში წაიღეთ წყალი და ქუდი, ჩრდილი ცოტაა.
• ფოტოგადაღება ეზოში თავისუფალია; მსახურების დროს ნებართვა იკითხეთ.
• ნუ გადახვალთ შემოღობილ არქეოლოგიურ ზონებში.

ხშირად დასმული კითხვები

აკადემია და მონასტერი ერთი და იგივეა?

არა. მონასტერი უფრო ძველია. აკადემია XII საუკუნეში დაემატა და მონასტრის ნაწილში განთავსდა.

შესაძლებელია ძველი საწნახლის ნახვა?

დიახ. ქვედა ეკლესიასთან ორ მარანში დაცულია ქვის საწნახლები და ქვევრები, რაც კახეთში სამონასტრო მეღვინეობის კარგი მაგალითია.

რამდენი დროა საჭირო?

1–2 საათი. ტერასებს შორის მანძილი მცირეა, მაგრამ გზა არათანაბარია.

რა ვნახოთ ახლოს

• ალავერდის საკათედრო ტაძარი, 20 კმ-ით ჩრდილოეთით.
• თელავი, ბატონის ციხით და ბაზრით.
• ძველი და ახალი შუამთა, ტყეში თელავის ზემოთ.
• წინანდლის მამული, ისტორიული სახლ-მუზეუმი და ბაღი.