ფოკის ციკლოპური ციხე

ჯავახეთის მაღალმთიანი პლატო მოგზაურებს სთავაზობს მკაცრ, ქარბუქიან ლანდშაფტს, სადაც უძველესი კაცობრიობის ისტორია პირდაპირ მიწის ზედაპირზეა აღბეჭდილი. ფარავნის ტბის სამხრეთ-აღმოსავლეთ სანაპიროსთან მდებარე ფოკის ციკლოპური ციხე პრეისტორიული არქიტექტურის უნიკალურ ნიმუშს წარმოადგენს. ეს მეგალითური ნანგრევები სტრატეგიულ ბორცვზეა აღმართული, საიდანაც გადაჰყურებს საქართველოს უდიდეს ტბასა და მიმდებარე ვულკანურ ველებს, რითაც ინახავს ათასწლეულების წინანდელი ადრეული საზოგადოებების თავდაცვითი ინჟინერიის ნამდვილ სახეს.

მეგალითური არქიტექტურა და სტრატეგიული დანიშნულება

ჯავახეთის ციხე-სიმაგრეები მიეკუთვნება ბრინჯაოსა და ადრეული რკინის ხანის გამაგრებული დასახლებების იმ ფართო ქსელს, რომელიც სამხრეთ კავკასიაშია მიმოფანტული. შუა საუკუნეების ქართული ხუროთმოძღვრებისგან განსხვავებით, რომელიც თლილ ქვასა და კირის დუღაბს ეფუძნება, ფოკის ციკლოპური ციხე მთლიანად უზარმაზარი, დაუმუშავებელი ბაზალტის ლოდებისგანაა ნაგები. ეს ქვები მშრალი წყობის პრინციპით, ყოველგვარი ხსნარის გარეშეა დალაგებული, სადაც სიმყარე მიღწეულია ლოდების ზუსტი განლაგებითა და სიმძიმის ძალით.

კედლები მიჰყვება ბორცვის ბუნებრივ რელიეფს და ქმნის წრიულ თავდაცვით ხაზებს, რომლებიც ოდესღაც უძველეს ტომთა დასახლებას იცავდა. ცალკეული ქვები რამდენიმე ტონას იწონის, რაც მიუთითებს ორგანიზებულ მუშახელზე, რომელსაც შეეძლო ამ მასშტაბის მასალის გადაადგილება ციცაბო, ვულკანურ რელიეფზე, ზღვის დონიდან 2000 მეტრზე მაღლა. მძლავრი გალავანი საიმედო თავშესაფარს აძლევდა მოსახლეობასა და პირუტყვს თავდასხმების დროს, ხოლო შემაღლებული მდებარეობა საუკეთესო ხედვას უზრუნველყოფდა სტეპებზე მომხდური მტრის დროულად შესამჩნევად.

კულტურული მნიშვნელობა და პრეისტორიული დასახლება

არქეოლოგიური კვლევები ამ მეგალითურ ნაგებობებს გვიანდელ თრიალეთურ კულტურასა და შემდგომდროინდელ სამხრეთკავკასიურ ტომობრივ გაერთიანებებს უკავშირებს. ფარავნის ტბის მიმდებარე ტერიტორია ისტორიულად წარმოადგენდა უმნიშვნელოვანეს მიგრაციულ და სავაჭრო დერეფანს, რომელიც აღმოსავლეთ საქართველოს ანატოლიასა და მესოპოტამიასთან აკავშირებდა. ფოკის მშენებლები იდეალურად მოერგნენ მკაცრ კლიმატურ პირობებს და გამოიყენეს ძველი ვულკანური აქტივობის შედეგად დარჩენილი ბუნებრივი ქვის რესურსი მყარი, მუდმივი ტერიტორიული სიმაგრეების შესაქმნელად.

დღეისათვის ძეგლი პირვანდელი სახითაა შემორჩენილი. მნახველებს შეუძლიათ გაიარონ უძველეს შიდა სტრუქტურებში და ნათლად გაარჩიონ შესასვლელების განლაგება. მუქი ბაზალტის ქვები საუკუნეების განმავლობაში გამოფიტულია და დაფარულია ნარინჯისფერი და მწვანე ხავსის ლიქენებით, რაც კიდევ უფრო უსვამს ხაზს მათ უხსოვარ ასაკს. ბორცვიდან იშლება ჯავახეთის ზეგნის გეოგრაფიული მრავალფეროვნების შთამბეჭდავი ხედი.