დოლოჭოპის ბაზილიკა

დოლოჭოპის ბაზილიკა ყვარლის მახლობლად წარმოადგენს მონუმენტურ არქეოლოგიურ ძეგლს, რომელმაც სრულიად შეცვალა სამხრეთ კავკასიის ადრექრისტიანული არქიტექტურის ისტორია. 2012 წელს დაწყებულ ფართომასშტაბიან არქეოლოგიურ გათხრებამდე, აღმოსავლეთ საქართველოში გვიანანტიკური ხანის საკულტო ნაგებობების რეალური მასშტაბები უცნობი იყო. მდინარე დურუჯის მარჯვენა სანაპიროზე, ტყით დაფარულ ზოლში აღმოჩენილი ნანგრევები ადასტურებს რეგიონში უპრეცედენტო ზომის ქრისტიანული კომპლექსის არსებობას.

დოლოჭოპის მასშტაბები და არქიტექტურული ფენები

არქეოლოგიური კვლევებით დგინდება, რომ ძეგლი ორ ძირითად ქრონოლოგიურ ფენას მოიცავს. მათგან უძველესი და უმთავრესი არის გიგანტური სამნავიანი ბაზილიკა, რომელიც IV საუკუნის მიწურულითა და V საუკუნის დასაწყისით თარიღდება და იბერიის სამეფოში ქრისტიანობის სახელმწიფო რელიგიად გამოცხადების პირველ პერიოდს მიეკუთვნება.

• დიდი ბაზილიკა: პირვანდელი ნაგებობის სიგრძე 36 მეტრს, ხოლო სიგანე 29 მეტრს აღემატებოდა. მისი ცენტრალური ნავი გვერდითი ნავებისგან ნალისებრი თაღებითა და მასიური ბოძებით იყო გამოყოფილი. ტაძრის გეგმარება მიუთითებს, რომ კავკასიასა და კერძოდ კახეთში ადრექრისტიანულ ხანაშივე არსებობდა მძლავრი სამშენებლო ტრადიცია.
• მომდევნო პერიოდის ეკლესია: მას შემდეგ, რაც თავდაპირველი დიდი ბაზილიკა სავარაუდოდ მიწისძვრის ან მტრის შემოსევის შედეგად დაინგრა, VIII-IX საუკუნეებში მისივე ცენტრალური ნავის სივრცეში შედარებით მცირე ზომის სამნავიანი ეკლესია ჩადგეს, რომლის მშენებლობისთვისაც ძველი ნაგებობის ქვები გამოიყენეს.

დღეისათვის უძველესი ნასაყდრალი დაცულია სპეციალური ლითონის გადახურვით, რომელიც ნალექებისგან იცავს კირხსნარისა და რიყის ქვის უნიკალურ წყობას. მნახველებს შეუძლიათ დეტალურად დაათვალიერონ ტაძრის გეგმა, მასიური კედლების კონტურები, ემბაზის ნაშთები და დამხმარე სათავსები.

ძეგლის ისტორიული მნიშვნელობა კახეთში

დოლოჭოპის ბაზილიკის აღმოჩენამ უარყო ძველი მოსაზრება, რომ ადრეული ქართული ეკლესიები მხოლოდ მცირე ზომის სამლოცველოებით შემოიფარგლებოდა. მისი მდებარეობა ისტორიული ნეკრესის სიახლოვეს მიუთითებს იმაზე, რომ კავკასიონის მთისწინეთის ეს ზოლი გვიანანტიკურ ხანაში მსხვილ პოლიტიკურ და რელიგიურ ადმინისტრაციულ ცენტრს წარმოადგენდა. ტაძრის უზარმაზარი შიდა სივრცე გათვლილი იყო მრავალრიცხოვანი მრევლის მისაღებად, რაც მის დიდ ეპარქიალურ მნიშვნელობაზე მოწმობს.