ბილანიშვილების (ბუტულაანთ) კოშკი

თბილისიდან კახეთის მიმართულებით მგზავრობისას, ყურადღება ხშირად მხოლოდ დიდ სამონასტრო კომპლექსებსა და ცნობილ მარნებზე გადადის, რის გამოც მცირე ისტორიული ძეგლები ხშირად შეუმჩნეველი რჩება. ბილანიშვილების კოშკი, რომელსაც ადგილობრივები ბუტულაანთ კოშკს უწოდებენ, სწორედ ასეთი ადგილია — ქართული თავდაცვითი არქიტექტურის ავთენტური ნიმუში, რომელიც საუკუნეების მანძილზე მედგრად დგას გარე კახეთის ლანდშაფტში.

გარე კახეთის თავდაცვითი სისტემა

ეს ქვის ნაგებობა მდებარეობს საგარეჯოს მუნიციპალიტეტში და წარმოადგენს გვიანი შუა საუკუნეებისა და ახალი დროის მიჯნის ქართული ხუროთმოძღვრების მნიშვნელოვან ძეგლს. კოშკი სავარაუდოდ XVIII საუკუნეშია აგებული ადგილობრივი შეძლებული საგვარეულოს — ბილანიშვილების მიერ, საკუთარი მოსახლეობისა და მიწების დასაცავად.

ეს პერიოდი აღმოსავლეთ საქართველოს ისტორიაში მუდმივი დაძაბულობით ხასიათდებოდა, როდესაც რეგიონს ჩრდილოეთ კავკასიიდან მოულოდნელი თავდასხმები, ე.წ. ლეკიანობა ემუქრებოდა. ვინაიდან დიდი ციხესიმაგრეები ხშირად შორს მდებარეობდა, მოსახლეობა თავდაცვის მიზნით ასეთ ლოკალურ კოშკებს აფარებდა თავს. განგაშის ნიშნის ან კვამლის დანახვისას, შემოგარენში მცხოვრები ოჯახები სწორედ ამ მყარ კედლებში იკეტებოდნენ და მტრის მოგერიებას ცდილობდნენ.

არქიტექტურა და სტრუქტურული თავისებურებები

ბუტულაანთ კოშკის არქიტექტურა სრულად პასუხობდა იმ ეპოქის სამხედრო მოთხოვნებს. ნაგებობის ძირითად სამშენებლო მასალად გამოყენებულია რიყის ქვა, რომელიც მყარი კირის ხსნარითაა შეკავშირებული, რაც კონსტრუქციის გამძლეობას განაპირობებდა.

კედლებში დატანებულია ვიწრო, სპეციალურად მიმართული სათოფურები, რომლებიც მცველებს საშუალებას აძლევდა, უსაფრთხო საფარიდან ეწარმოებინათ ცეცხლი მუშკეტებითა თუ მშვილდ-ისრით. თავდაპირველად კოშკი რამდენიმე სართულად იყო დაყოფილი, რომლებიც ერთმანეთს ხის კიბეებით უკავშირდებოდა და საცხოვრებელ, სამეურნეო და თავდაცვით ფუნქციებს ითავსებდა. მიუხედავად იმისა, რომ სართულშუა ხის გადახურვები დროთა განმავლობაში ჩამოიშალა, კოშკის მასიური ქვის სტრუქტურა დღემდე ინარჩუნებს თავის პირვანდელ იერსახეს.