აწყურის ღვთისმშობლის ტაძარი

აწყურის ღვთისმშობლის ტაძარი მდებარეობს მტკვრის მარჯვენა სანაპიროზე, კლდოვან ტერასაზე. საუკუნეების განმავლობაში ეს მონუმენტური ნაგებობა წარმოადგენდა სამცხის მხარის უმნიშვნელოვანეს სულიერ ცენტრსა და გავლენიანი აწყურის საეპისკოპოსოს კათედრალს. ძეგლს განსაკუთრებული ადგილი უკავია ადრექრისტიანულ ტრადიციებში და ისტორიულად სამხრეთ საქართველოს ერთ-ერთ მთავარ სტრატეგიულ და საეკლესიო საყრდენს წარმოადგენდა.

სამოციქულო კათედრა და ღვთისმშობლის ხატი

ქართული საისტორიო წყაროების თანახმად, ამ ადგილზე ქრისტიანული თაყვანისცემის დაწყება I საუკუნეს უკავშირდება. გადმოცემის თანახმად, წმინდა ანდრია პირველწოდებულმა ამ მხარეში ქადაგებისას დატოვა ღვთისმშობლის სასწაულმოქმედი ხატი, რომელიც აწყურის ღვთისმშობლის ხატის სახელითაა ცნობილი. ეს სიწმინდე საუკუნეების განმავლობაში ინახებოდა ტაძარში, იზიდავდა მომლოცველებს მთელი კავკასიიდან და განამტკიცებდა სოფელ აწყურის სულიერ ავტორიტეტს.

შუა საუკუნეების არქიტექტურა და რეკონსტრუქციის ეტაპები

დღეს შემორჩენილი მონუმენტური ნანგრევები ძირითადად X-XI საუკუნეების დიდ გუმბათოვან ტაძარს მიეკუთვნება. ეს ნაგებობა ერთიანი საქართველოს ოქროს ხანის ხუროთმოძღვრულ სტილს ასახავს. კათედრალი გამოირჩეოდა მასშტაბური პროპორციებით, რთული კონსტრუქციითა და სარკმელ-პორტალებზე არსებული დახვეწილი ქვის ჩუქურთმებით.

ისტორიული წყაროების მიხედვით, ტაძარი ძლიერ დაზიანდა 1283 წლის მიწისძვრის დროს. მოგვიანებით, სამცხის ათაბაგებმა (ჯაყელებმა) ჩაატარეს მასშტაბური აღდგენითი სამუშაოები და შეცვალეს ნაგებობის გეგმარება. XVI საუკუნეში, ოსმალთა მიერ მხარის დაპყრობის შემდეგ, ტაძარმა ფუნქციონირება შეწყვიტა. ბოლო პერიოდის არქეოლოგიურმა და საკონსერვაციო სამუშაოებმა გადაარჩინა შემორჩენილი მაღალი კედლები, საყრდენი ბურჯები და გამოავლინა ფრესკების ფრაგმენტები, რომლებიც ნათლად აჩვენებს ძეგლის ძველ დიდებულებას.