არაშენდას ამაღლების ეკლესია

არაშენდას ამაღლების ეკლესია, რომელსაც ადგილობრივი მოსახლეობა დედაღვთისმშობლის სახელითაც მოიხსენიებს, კახეთში, გურჯაანის მუნიციპალიტეტის სოფელ არაშენდაში მდებარეობს. ეს შუა საუკუნეების ქვის ნაგებობა საუკუნეების განმავლობაში ადგილობრივი სოფლის სულიერ ცენტრს წარმოადგენდა. მეფეთა მიერ აგებული მონუმენტური ტაძრებისგან განსხვავებით, ეს შენობა ასახავს რეგიონული საეკლესიო არქიტექტურის შედარებით სადა და მოკრძალებულ ტრადიციებს, რომელიც ორგანულად ერწყმის აღმოსავლეთ საქართველოს ლანდშაფტს.

არქიტექტურა და ისტორიული კონტექსტი

ტაძარი განვითარებულ შუა საუკუნეებს მიეკუთვნება და წარმოადგენს ტიპურ დარბაზულ ეკლესიას, რაც იმ პერიოდის საქართველოს სოფლებისთვის ყველაზე გავრცელებული არქიტექტურული ფორმა იყო. კედლების ძირითად საშენ მასალად გამოყენებულია რიყის ქვა და შირიმი (ნათალი კირქვოვანი ტუფი), რომლებიც ადგილობრივი მდინარეების კალაპოტებსა და კარიერებში მოიპოვებოდა. წყობაზე აშკარად შეიმჩნევა სხვადასხვა პერიოდის სარემონტო და გამაგრებითი სამუშაოების კვალი, რამაც ნაგებობა დღემდე შემოინახა.

ინტერიერი დღეს საკმაოდ სადაა, თუმცა ისტორიული წყაროები ადასტურებენ, რომ ტაძრის კედლები მთლიანად მოხატული იყო. დღემდე შემორჩენილი შუა საუკუნეების ფრესკების ფრაგმენტები მკვლევრებს მნიშვნელოვან ინფორმაციას აწვდის იმ ეპოქის ადგილობრივი საეკლესიო ხელოვნებისა და იკონოგრაფიული სტილის შესახებ. ეკლესიის გარშემო არსებული ძველი სასაფლაო, სადაც გვხვდება ძველი ქვის საფლავის ქვები და ორნამენტები, მნიშვნელოვან ისტორიულ და გენეალოგიურ მეხსიერებას ინახავს სოფელ არაშენდას წარსულზე.