ფხელშე

გეოგრაფია და ბუნება

ფხელშე მდებარეობს აღმოსავლეთ საქართველოში, მცხეთა-მთიანეთის მხარეში, ყაზბეგის მუნიციპალიტეტში. სოფელი გაშენებულია მდინარე თერგის მარცხენა ნაპირზე, ზღვის დონიდან 1940 მეტრ სიმაღლეზე. სტეფანწმინდიდან იგი 12 კილომეტრითაა დაშორებული. სოფლის ლანდშაფტი ტიპური მაღალმთიანია, სადაც ალპური მდელოები და კავკასიონის მწვერვალები ქმნის შთამბეჭდავ გარემოს. ჰავა აქ მკაცრია, ხანგრძლივი თოვლიანი ზამთრითა და გრილი ზაფხულით.

ისტორია და ლეგენდა

სოფლის სახელწოდებასთან დაკავშირებით საინტერესო ლეგენდა არსებობს. გადმოცემის თანახმად, კავთისხეველ ელიოზს საკუთარი სოფლიდან წამოსვლა მოუწია. მას დედამ ქადა გამოუცხო და შიგნით ჯვარი ჩაუდო. ელიოზმა დასასახლებლად სწორედ ის ადგილი აირჩია, რომელიც თავისი ფორმით „ფხას“ (თევზის ფხას ან ქედს) ჰგავდა. სწორედ აქედან მომდინარეობს ტოპონიმი „ფხელშე“. სოფელი ისტორიული ხევის განუყოფელი ნაწილია და საუკუნეების განმავლობაში იცავდა ჩრდილოეთ კავკასიიდან მომავალ გზებს.

არქიტექტურა და ღირსშესანიშნაობები

ფხელშე მდიდარია კულტურული ძეგლებით:

• კვირეღვთისშვილის ხატი: სოფლის სამხრეთით, კლდეზე მდებარე ძველ კოშკში მოთავსებულია ე.წ. „ქალების ხატი“. კოშკი ნაგებია ფიქალის მშრალი წყობით.
• უძველესი ტაძრის ნაშთები: 2012 წელს ჩატარებული არქეოლოგიური გათხრების შედეგად, მახლობელ მთაზე აღმოაჩინეს ძველი ტაძრის ნაშთები, ქვის ჯვარი და საეკლესიო ნივთები.
• წმინდა გიორგის ეკლესია: სოფელში დგას XIX საუკუნის ზედვაკის წმინდა გიორგის სახელობის ეკლესია, რომელიც სოფლის არქიტექტურულ იერსახეს სრულყოფს.

ადგილობრივი ცხოვრება და ტრადიციები

ფხელშეს მოსახლეობა (მოხევეები) დღემდე ინარჩუნებს ტრადიციულ ყოფას. ერთ-ერთი ყველაზე მნიშვნელოვანი სახალხო დღესასწაულია „მამაწმინდობა“, რომელიც სწორედ იმ მთაზე აღინიშნება, სადაც უძველესი ტაძრის ნაშთებია ნაპოვნი. ადგილობრივების ძირითადი საქმიანობა ისტორიულად მეცხოველეობა იყო, რაც მაღალმთიანი რეგიონისთვის დამახასიათებელია. სოფელი გამოირჩევა მჭიდროდ შეკრული თემითა და სტუმართმოყვარეობით.