ფარეხა

მდებარეობა და ბუნება

სოფელი ფარეხა მდებარეობს სამცხე-ჯავახეთის რეგიონში, ადიგენის მუნიციპალიტეტში, ვარხანის თემში. იგი გაშენებულია პოცხოვისწყლის მარცხენა ნაპირზე, ზღვის დონიდან დაახლოებით 1100 მეტრ სიმაღლეზე. სოფელი ადიგენიდან 12 კილომეტრითაა დაშორებული. ფარეხას ლანდშაფტი ტიპური მესხური ბუნებით ხასიათდება — მთიანი რელიეფი, რომელიც გარშემორტყმულია შერეული ტყეებითა და ალპური მდელოებით. კლიმატი ზომიერად ნოტიოა, ცივი ზამთრითა და გრილი ზაფხულით, რაც იდეალურ პირობებს ქმნის მეცხოველეობისა და მემცენარეობისთვის.

ისტორია და არქეოლოგია

ფარეხა ერთ-ერთი უძველესი დასახლებაა რეგიონში. ამას მოწმობს სოფლის ტერიტორიაზე მდებარე „ფარეხას გორა“, სადაც არქეოლოგიური გათხრების შედეგად აღმოჩენილია მტკვარ-არაქსის კულტურის (ძვ. წ. IV-III ათასწლეულები) ნაშთები: კერამიკული ჭურჭელი, ქოთნები და სხვა საყოფაცხოვრებო ნივთები. წერილობით წყაროებში სოფელი ფარეხა (ფარეხია) ნახსენებია 1595 წლის ოსმალურ დოკუმენტში — „გურჯისტანის ვილაიეთის დიდ დავთარში“. იმ პერიოდში სოფელი ახალციხის ლივის შემადგენლობაში შედიოდა და იქ 12 კომლი ცხოვრობდა.

არქიტექტურა და ღირსშესანიშნაობები

სოფლის კულტურულ მემკვიდრეობაში განსაკუთრებული ადგილი უჭირავს შუა საუკუნეების „ფარეხას ნაეკლესიარს“. მიუხედავად იმისა, რომ ძველი ტაძრიდან მხოლოდ საძირკვლის ნაშთები და ორნამენტირებული ქვებია შემორჩენილი, იგი მაინც მნიშვნელოვან ისტორიულ ძეგლს წარმოადგენს. ადგილობრივებმა ძველი ეკლესიის ნანგრევებზე მცირე ზომის სალოცავი მოაწყვეს. სოფლის მიმდებარე ტერიტორიაზე ასევე გვხვდება ტრადიციული მესხური საცხოვრებელი სახლების ნაშთები, რომლებიც ქვის მშრალი წყობითა და მიწური სახურავებით გამოირჩეოდა.

ადგილობრივი ყოფა და ტრადიციები

ფარეხას მოსახლეობა დღემდე ინარჩუნებს მესხეთისთვის დამახასიათებელ ყოფა-ცხოვრების წესს. ადგილობრივების ძირითადი საქმიანობა მეცხოველეობა და მიწათმოქმედებაა (განსაკუთრებით კარტოფილისა და მარცვლეული კულტურების მოყვანა). მესხური ტრადიციებიდან აღსანიშნავია კულინარია: აქაური დიასახლისები დღემდე ამზადებენ ტრადიციულ „ტენილ ყველს“, რომელიც იუნესკოს არამატერიალური კულტურული მემკვიდრეობის ძეგლია. ასევე პოპულარულია მესხური ხაჭაპური (ფენოვანი ცომით) და გამომშრალი ხორცი — „ლორთი“. სოფლის მცირერიცხოვანი, მაგრამ სტუმართმოყვარე მოსახლეობა სათუთად უფრთხილდება წინაპრების დანატოვარ კულტურას.