ძველი ხიბულა

გეოგრაფია და ბუნება

ძველი ხიბულა მდებარეობს სამეგრელოს გულში, ხობის მუნიციპალიტეტში, მდინარე ჭანისწყლის მარჯვენა სანაპიროზე. სოფელი ზღვის დონიდან 170 მეტრ სიმაღლეზეა გაშლილი და მუნიციპალური ცენტრიდან — ქალაქ ხობიდან — დაახლოებით 24 კილომეტრითაა დაშორებული. აქაური ლანდშაფტი ტიპური მეგრული პეიზაჟია: ტენიანი სუბტროპიკული ჰავა, მწვანეში ჩაფლული ეზოები და მდინარისპირა მინდვრები. სოფლის ტერიტორიაზე გაედინება რამდენიმე პატარა ღელე, მათ შორის სქურჩა და ურიაღალი, რომლებიც ჭანისწყალს უერთდებიან. სოფლის განაპირას, ჭაქვინჯის საზღვართან, მდებარეობს პაპანწყვირის ტბა — მისტიკური და ლამაზი ადგილი, რომელიც ადგილობრივ ტოპონიმიკაში განსაკუთრებულ ადგილს იკავებს.

ისტორიული წარსული და არქიტექტურა

სოფელი წერილობით წყაროებში პირველად XVI საუკუნის 60-იან წლებში იხსენიება. თუმცა, მისი მნიშვნელობა განსაკუთრებით XVII საუკუნეში გაიზარდა, როდესაც აქ აფხაზეთის კათალიკოსთა რეზიდენცია მდებარეობდა. 1621 წლის საეკლესიო ჩანაწერები მოწმობს, რომ ხიბულა იმ დროის ერთ-ერთი უმნიშვნელოვანესი პოლიტიკური და რელიგიური ცენტრი იყო. სოფელში ორი დიდებული სასახლე იდგა, რომელთაგან ერთ-ერთის ნანგრევები დღემდეა შემორჩენილი.

იტალიელი მისიონერი არქანჯელო ლამბერტი თავის 1654 წლის „სამეგრელოს აღწერაში“ ხიბულას რუკაზეც აღნიშნავს, ხოლო დონ კრისტოფორო დე კასტელის ნახატები გვინახავს სოფლის ძველი ეკლესიისა და სასახლეების იერსახეს. სოფლის ცენტრში, ღელე სქურჩას ნაპირას, მდგარა მთავარანგელოზთა სახელობის ეკლესია, რომლის სიახლოვესაც ხიბულის ციხესიმაგრის (ჯიხა) ნაშთებია ნაპოვნი. ეს არქიტექტურული ძეგლები სოფლის ძველ დიდებასა და მის სტრატეგიულ როლზე მეტყველებს.

პირველი პრეზიდენტის უკანასკნელი თავშესაფარი

ძველი ხიბულის სახელი თანამედროვე საქართველოში განუყოფლადაა დაკავშირებული ქვეყნის პირველი პრეზიდენტის, ზვიად გამსახურდიას სახელსა და მის ტრაგიკულ აღსასრულთან. 1993 წლის დეკემბერში, სამოქალაქო ომისა და პოლიტიკური დევნის პირობებში, პრეზიდენტმა თავისი ცხოვრების უკანასკნელი დღეები სწორედ ამ სოფელში, ლუდვიგ ღურწკაიას ოჯახში გაატარა.

სწორედ აქ, 1993 წლის 31 დეკემბერს, გაურკვეველ ვითარებაში შეწყდა საქართველოს პირველი პრეზიდენტის სიცოცხლე. სახლი, სადაც ეს ისტორიული დრამა დატრიალდა, 2018 წელს კულტურული მემკვიდრეობის უძრავი ძეგლის სტატუსი მიენიჭა. დღეს იქ მემორიალური მუზეუმია მოწყობილი, სადაც დაცულია ის ნივთები და გარემო, რომელიც პრეზიდენტის ბოლო დღეებს ინახავს. ყოველ წელს, მისი გარდაცვალების დღეს, სოფელს უამრავი ადამიანი სტუმრობს პატივის მისაგებად.

ადგილობრივი ყოფა და ტრადიციები

დღეისათვის ძველ ხიბულაში 710-მდე ადამიანი ცხოვრობს. სოფელი დაყოფილია რამდენიმე ისტორიულ უბნად, როგორებიცაა საარაჩემიო, საბუღასქუო, საგაწერელიო და სხვა. საინტერესოა, რომ ადგილობრივი გვარების დიდი ნაწილი აქ საუკუნეების წინ იმერეთიდან, რაჭიდან და მარტვილიდან გადმოსახლებულა, რამაც სოფლის კულტურულ მრავალფეროვნებას შეუწყო ხელი.

ადგილობრივების ძირითად საქმიანობას სოფლის მეურნეობა წარმოადგენს — მეხილეობა, მესაქონლეობა და სიმინდის მოყვანა. სამეგრელოს სხვა სოფლების მსგავსად, აქაც განსაკუთრებულად უფრთხილდებიან სტუმართმასპინძლობის ტრადიციებს. სოფლის ცხოვრება მშვიდი და აუჩქარებელია, რაც დამთვალიერებელს საშუალებას აძლევს სრულად შეიგრძნოს მეგრული სოფლის ავთენტური გარემო, დააგემოვნონ ნამდვილი ელარჯი და მოისმინოს ადგილობრივი ლეგენდები.