ზემო კრიხის მთავარანგელოზთა ეკლესია

ზემო კრიხის მთავარანგელოზთა ეკლესია რაჭის ერთ-ერთი უმნიშვნელოვანესი კულტურული მემკვიდრეობის ძეგლია. ამბროლაურიდან სულ რამდენიმე კილომეტრში, სოფელ ზემო კრიხში მდებარე ეს დარბაზული ტიპის ტაძარი X-XI საუკუნეების მიჯნით თარიღდება. ის ქართული საეკლესიო არქიტექტურის იმ გარდამავალ პერიოდს განეკუთვნება, როდესაც ადრეული შუა საუკუნეების სიმკაცრემ ადგილი დაუთმო ფასადების მდიდრულ დეკორაციულ მორთულობას. ზემო კრიხის მონახულება საშუალებას მოგცემთ უფრო ახლოს და მშვიდ გარემოში გაეცნოთ რაჭულ ხუროთმოძღვრებას, რომელიც საუკუნეების გამოცდას გაუძლო.

ისტორიული მიმოხილვა

ზემო კრიხის მთავარანგელოზთა სახელობის ეკლესია აგებულია ბაგრატ III-ის მეფობის პერიოდში. ტაძარი თავდაპირველად ერთნავიან დარბაზულ ნაგებობას წარმოადგენდა, რომელსაც მოგვიანებით, XI საუკუნეში, სამხრეთიდან ეკვდერი მიაშენეს. ეკლესია საუკუნეების განმავლობაში ადგილობრივი ფეოდალური საგვარეულოების მფარველობის ქვეშ იყო და მნიშვნელოვან რელიგიურ კერას წარმოადგენდა. მისი ისტორია მჭიდროდ არის დაკავშირებული რაჭის საერისთავოს გაძლიერებასთან.

არქიტექტურა და ფასადის დეკორი

ტაძარი ნაგებია მოყვითალო ფერის შირიმის ქვით. განსაკუთრებული ყურადღება მიაქციეთ აღმოსავლეთ და სამხრეთ ფასადებს. აქ ნახავთ ქართული ორნამენტიკის ბრწყინვალე ნიმუშებს: წნულებს, გეომეტრიულ ფიგურებსა და მცენარეულ მოტივებს. ერთ-ერთ რელიეფზე გამოსახულია „სიცოცხლის ხე“, ხოლო სამხრეთ ფასადზე შემორჩენილია ქტიტორის (ეკლესიის ამშენებლის) გამოსახულება, რომელსაც ხელში ტაძრის მოდელი უჭირავს. ეს დეტალი ისტორიკოსებისთვის უმნიშვნელოვანესია, რადგან გვიჩვენებს, თუ როგორი იყო ნაგებობის პირვანდელი სახე.

ინტერიერი და ფრესკები

ეკლესიის შიდა სივრცეში შესვლისას იგრძნობა ის სიმშვიდე, რაც მხოლოდ ძველ ტაძრებს ახასიათებთ. XI საუკუნის ფრესკებიდან დღემდე შემორჩენილია ფრაგმენტები, სადაც იკითხება წმინდანთა გამოსახულებები და ბიბლიური სცენები. ფერებში დომინირებს ოქრა და ლაჟვარდისფერი, რაც იმ პერიოდისთვის იყო დამახასიათებელი. ინტერიერის დათვალიერებისას თან იქონიეთ ფანარი, რათა დეტალურად შეათვალიეროთ კედლის მხატვრობა ჩრდილებშიც კი.

1991 წლის მიწისძვრა და აღდგენა

ზემო კრიხისთვის საბედისწერო აღმოჩნდა 1991 წლის 29 აპრილის რაჭის დამანგრეველი მიწისძვრა. ტაძარი თითქმის მთლიანად დაინგრა, თუმცა 90-იანი წლების ბოლოს დაიწყო რთული რესტავრაციის პროცესი. რესტავრატორებმა ანასტილოზის მეთოდით ტაძარი თავიდან ააწყვეს. დღეს ეკლესია სრულად აღდგენილია, თუმცა კედლებზე შენარჩუნებულია კვალი — ადგილები, სადაც ძველი და ახალი ქვები ერთმანეთს ერწყმის, რაც ძეგლის გამძლეობის სიმბოლოა.

პრაქტიკული რჩევები ვიზიტორებისთვის

სოფელი ზემო კრიხი ამბროლაურიდან დაახლოებით 6 კილომეტრში მდებარეობს. გზა ასფალტირებულია. ტაძარი მოქმედია, ამიტომ სტუმრობისას დაიცავით ეტიკეტი. დასათვალიერებლად საუკეთესო დრო ნაშუადღევია, როდესაც მზის შუქი პირდაპირ ეცემა სამხრეთ ფასადს. თუ კარი დაკეტილია, გასაღები მეზობლად მცხოვრებ ადგილობრივებს აქვთ და სიამოვნებით დაგეხმარებიან.

რა ვნახოთ მიდამოებში

ზემო კრიხის შემდეგ შეგიძლიათ ესტუმროთ ამბროლაურს და დააგემოვნოთ ხვანჭკარა. აუცილებლად ნახეთ ნიკორწმინდის ტაძარი და ბარაკონის ღვთისმშობლის ეკლესია წესში. თუ ბუნება გაინტერესებთ, მდინარე კრიხულას ხეობა და მისი პატარა ჩანჩქერები ნამდვილი აღმოჩენა იქნება. გზად შეგიძლიათ გაჩერდეთ შაორის წყალსაცავთან.