შამქორელთა ღვთისმშობლის ეკლესია

თბილისის, კერძოდ ავლაბრის ისტორიულ უბანში მდებარე შამქორელთა ღვთისმშობლის ეკლესია (ცნობილი როგორც კარმირ ავეტარანი) წარმოადგენს ქალაქის ურბანული ისტორიის ერთ-ერთ ყველაზე დრამატულ და გამორჩეულ ძეგლს. მე-18 საუკუნეში აგებული და მე-19 საუკუნეში გადაკეთებული ტაძარი თავისი დროის ერთ-ერთი ყველაზე მასშტაბური სომხური სამოციქულო ნაგებობა იყო. 40-მეტრიანი გუმბათი წლების განმავლობაში თბილისის ჰორიზონტის განუყოფელი ნაწილი გახლდათ, სანამ 1989 წლის აპრილში მომხდარი კატასტროფული ნგრევა არ მოხდა.

სახელწოდება „წითელი სახარება“ უკავშირდება ლეგენდარულ, წითელტყავგადაკრულ ხელნაწერს, რომელიც საუკუნეების მანძილზე ტაძარში ინახებოდა. ადგილობრივი მოსახლეობა ამ წიგნს განსაკუთრებულ, სასწაულმოქმედ ძალას მიაწერდა. დღეს ტაძრის ნანგრევები აღარ ასრულებს საკულტო ფუნქციას, თუმცა ის მუდმივად გვახსენებს ქალაქის მრავალფენოვან კულტურულ მემკვიდრეობას.

ისტორიული ფონი და არქიტექტურული განვითარება

ტაძრის მშენებლობა ასახავდა თბილისის სომხური თემის გაძლიერებას. მე-18 საუკუნის მიწურულს დადებული საფუძველი მე-19 საუკუნეში დაიხვეწა და გაფართოვდა, რაც დაკავშირებული იყო იმდროინდელი ოსტატების სურვილთან, შეექმნათ მონუმენტური სტრუქტურა. ავლაბარი, თავისი ხელოსნებითა და ვაჭრებით, ამ პროცესის ცენტრში მოექცა.

• დაფუძნება: მე-18 საუკუნის დასასრული (დაახლოებით 1775-1790 წლები).
• არქიტექტურული სტილი: ქართულ-სომხური ტრადიციების სინთეზი, გამოყენებულია აგურის მაღალი ხარისხის წყობა.
• ნგრევის მომენტი: 1989 წლის აპრილი, რომელმაც ფიზიკურად შეცვალა უბნის არქიტექტურული სახე.

არქიტექტურული დეტალები და მასალები

ნაწილობრივი ნგრევის მიუხედავად, შემორჩენილი აღმოსავლეთის კედელი საშუალებას იძლევა შევისწავლოთ იმდროინდელი მშენებლების ტექნიკური ოსტატობა. ძირითად მასალად გამოყენებულია გამომწვარი აგური, რომელიც ნაგებობას აძლევს დამახასიათებელ მოწითალო ელფერს. საყრდენი თაღებისა და გუმბათის ქვედა სარტყელის წყობა გვიჩვენებს მათემატიკურ სიზუსტეს, რომელიც აუცილებელი იყო ასეთი მასშტაბის მქონე ნაგებობისთვის.

დღეს ნანგრევებზე დაკვირვებით შეგვიძლია გამოვყოთ:

• აღმოსავლეთის აფსიდი: ყველაზე კარგად შემონახული ნაწილი, სადაც ჩანს კედლების სისქე და სტრუქტურა.
• თაღოვანი კონსტრუქციები: გუმბათის დამჭერი მასიური თაღების ფრაგმენტები.
• ფრესკების კვალი: კედლის ზედა ნაწილებზე შემორჩენილი მე-19 საუკუნის ფერწერის ფრაგმენტები.

ურბანული ლანდშაფტი და კონტექსტი

დღეს ეს ადგილი არის ისტორიული თბილისისა და თანამედროვე საცხოვრებელი სახლების გადაკვეთის წერტილი. ფერისცვალების ქუჩაზე მდებარე ნანგრევები დაცულია და წარმოადგენს უბნის მნიშვნელოვან ნაწილს, რომელიც გვახსენებს, თუ როგორ შეიძლება ერთ სივრცეში თანაარსებობდეს ძველი არქიტექტურული მონუმენტები და ყოველდღიური ურბანული ცხოვრება.