ფოკის წმინდა ნინოს მონასტერი

ჯავახეთის ვრცელი პლატოს კიდეზე, ზღვის დონიდან 2100 მეტრზე, ფარავნის ტბის სანაპიროზე მდებარე ფოკის წმინდა ნინოს მონასტერი საქართველოს სულიერი ისტორიის ერთ-ერთი უმნიშვნელოვანესი ძეგლია. საეკლესიო ტრადიციით, სწორედ ეს ტერიტორია მიიჩნევა იმ ადგილად, სადაც IV საუკუნის დასაწყისში წმინდა ნინომ პირველად გადაკვეთა იბერიის სამეფოს საზღვარი. ვულკანური ბაზალტითა და ტბის ცივი, ფართო ჰორიზონტით გარშემორტყმული ეს ადგილი საუკუნეების განმავლობაში ასკეტური ცხოვრებისა და მლოცველთა თავშესაფარს წარმოადგენდა.

ფოკის ისტორიული ფესვები

ფოკის ისტორია მჭიდროდ არის დაკავშირებული საქართველოს გაქრისტიანებასთან. უძველესი წყაროების თანახმად, მას შემდეგ, რაც წმინდა ნინომ ამ გეოგრაფიულ კვანძთან ხილვა იხილა, მან დაიწყო თავისი მისია ერის ქრისტიანული რწმენით გაერთიანებისთვის. არქეოლოგიური გათხრები ადასტურებს, რომ აქ შუა საუკუნეებში არსებობდა სალოცავი, ხოლო XI საუკუნეში, მეფე ბაგრატ IV-ის მეფობის პერიოდში, აიგო მასშტაბური ტაძარი.

საუკუნეების განმავლობაში მიმდინარე შემოსევებისა და გეოპოლიტიკური არასტაბილურობის გამო, თავდაპირველი შუა საუკუნეების ნაგებობა დაინგრა. ფოკა ისტორიის დუმილში რჩებოდა XX საუკუნის ბოლომდე, ვიდრე უწმინდესმა და უნეტარესმა ილია II-მ არ აღადგინა აქ სამონასტრო ცხოვრება. დღეს კომპლექსი მოიცავს წმინდა ნინოს დედათა მონასტერს და სამი მღვდელმთავრის მამათა მონასტერს. თანამედროვე ტაძარი სიმბოლურად აშენებულია XI საუკუნის ტაძრის საძირკველზე, რაც წარსულისა და აწმყოს მუდმივ კავშირს უსვამს ხაზს.

სამონასტრო მეურნეობა და ხელოვნება

ფოკის თემი ცნობილია თავისი შრომისმოყვარეობითა და თვითკმარი ცხოვრების წესით. მონასტრის დედები აწარმოებენ უნიკალურ სასოფლო-სამეურნეო პროდუქციას, რაც ქართული სამონასტრო ტრადიციისთვის გამორჩეულია. მაღალმთიანი მეურნეობის პირობებში, მონაზვნები ამზადებენ ყველის 18-მდე სახეობას, რომლებიც მზადდება ევროპული ტექნოლოგიების გამოყენებით, ჯავახეთის რთულ კლიმატურ პირობებთან ადაპტირებით.

მონასტრის საქმიანობის ძირითადი მიმართულებებია:

• მაღალმთიანი რძის ნაწარმი: ყველის ჯიშები, რომლებიც მწიფდება ჯავახეთის პლატოს გრილ, ალპურ კლიმატში.
• სამკურნალო მცენარეების კულტივაცია: ვულკანურ ნიადაგზე შეგროვილი ფლორის გადამუშავება.
• ხატწერა: საეკლესიო ხელოვნების ტრადიციული მეთოდების შენარჩუნება.

სამი მღვდელმთავრის მონასტერი

დედათა მონასტრის გარდა, კომპლექსის ნაწილია სამი მღვდელმთავრის (წმინდა ბასილი დიდის, წმინდა გრიგოლ ღვთისმეტყველისა და წმინდა იოანე ოქროპირის) სახელობის მამათა მონასტერი. მისი არქიტექტურა ასახავს რეგიონის საეკლესიო ისტორიისთვის დამახასიათებელ მკაცრ და თავმდაბალ ესთეტიკას. ამ მივარდნილ ლანდშაფტში მუდმივი არსებობით მონასტერი აგრძელებს რეგიონის კულტურული და სულიერი მემკვიდრეობის დაცვას, აერთიანებს IV საუკუნის ფესვებსა და თანამედროვე საეკლესიო აღორძინებას.