ჯამბაკურ-ორბელიანების სასახლე

შიდა ქართლის ცენტრალური გზებიდან ოდნავ მოშორებით, კასპის მუნიციპალიტეტის სოფელ ლამისყანაში, ჯამბაკურ-ორბელიანების სასახლე მდებარეობს. ეს ნაგებობა წარმოადგენს უნიკალურ გარდამავალ საფეხურს შუა საუკუნეების თავდაცვით არქიტექტურასა და მე-19 საუკუნის დახვეწილ საცხოვრებელ სტილს შორის.

თავდაცვითი ციხესიმაგრიდან არისტოკრატიულ რეზიდენციამდე

სასახლის თავდაპირველი ფენა მე-18 საუკუნის ბოლოს თარიღდება. მუდმივი თავდასხმების საფრთხის გამო, ნაგებობა შეიქმნა როგორც ციხესიმაგრე, რასაც მოწმობს მასიური ქვის კედლები და ცილინდრული კოშკი. ეს ფორტიფიკაცია უზრუნველყოფდა როგორც ორბელიანების, ისე ადგილობრივი მოსახლეობის ფიზიკურ გადარჩენას. მე-19 საუკუნეში ვითარების დასტაბილურების შემდეგ, შენობამ მნიშვნელოვანი ტრანსფორმაცია განიცადა. მკაცრ ქვის ფასადს დაემატა ორსართულიანი ხის, ნატიფად მოჩუქურთმებული ე.წ. შუშაბანდი. ეს დეტალი მკვეთრ, მაგრამ ესთეტიკურ კონტრასტს ქმნის ძველ თავდაცვით სტრუქტურასთან.

ივანე მაჩაბლის მემკვიდრეობა და საგვარეულო მუზეუმი

სასახლე განსაკუთრებულ კულტურულ დატვირთვას იძენს იმ ფაქტით, რომ აქ ცხოვრობდნენ პრინცესა ანასტასია ჯამბაკურ-ორბელიანი და მისი მეუღლე, ცნობილი მწერალი და მთარგმნელი ივანე მაჩაბელი. ცნობილია, რომ მაჩაბელმა შექსპირის პიესების ქართული თარგმანების დიდი ნაწილი სწორედ ამ ხის აივანზე შექმნა. დღესდღეობით მეორე სართული ფუნქციონირებს როგორც მუზეუმი, სადაც დაცულია მე-19 საუკუნის არისტოკრატიული ყოფის ავთენტური ნივთები: ანტიკვარული ავეჯი, ევროპული ფაიფური, ძველი ფოტოარქივი და დიდი ბუხარი. ეზოში დგას ღვთისმშობლის სახელობის ეკლესია, რომელიც ოჯახის პირად სამლოცველოსა და საძვალეს წარმოადგენდა.