ხელედის კულტურის სახლი

ქვემო სვანეთის შორეულ გულში, ლენტეხის მუნიციპალიტეტის პატარა სოფელ ხელედში, დგას შენობა, რომელიც ერთი შეხედვით ჩვეულებრივზე ბევრად მეტს ინახავს. გარედან ხელედის კულტურის სახლი გასული ეპოქის რელიქვიას ჰგავს — ეს არის ტიპური, საბჭოთა ფუნქციონალისტური, ამჟამად მიტოვებული ნაგებობა. თუმცა, მათთვის, ვინც შიგნით შესვლას გაბედავს, შენობა მალავს ქართული მოდერნისტული ხელოვნების ერთ-ერთ ყველაზე გამორჩეულ და დამალულ საგანძურს: გამოჩენილი მხატვრის, რადიშ თორდიას მონუმენტურ მოხატულობას.

ამ ადგილის მონახულება ნამდვილი კვლევა და თავგადასავალია. თვითონ მგზავრობაც კი, ქვემო სვანეთის დრამატული პეიზაჟების გავლით, უნიკალური აღმოჩენისთვის ამზადებს სტუმარს.

რადიშ თორდიას მოხატულობა

შენობის ნამდვილი ღირებულება მის შიდა კედლებზეა. 1976 წელს შექმნილი საქართველოს სახალხო მხატვრის, რადიშ თორდიას მიერ, რომელიც მე-20 საუკუნის ქართული მხატვრობის ერთ-ერთი უმნიშვნელოვანესი ფიგურაა, ეს ნამუშევრები მონუმენტური ხელოვნების თვალწარმტაცი ნიმუშია. თორდია ცნობილი იყო თავისი ექსპრესიული, დინამიკური სტილით და ხელედის მოხატულობაც ამის ნათელი მაგალითია. კომპოზიციები კედლების დიდ ნაწილს ფარავს და ასახავს სვანური ეთნოგრაფიისა და საბჭოთა ეპოქის იდეოლოგიური ხედვის შერწყმით შექმნილ სტილიზებულ სცენებს.

აქ შეგიძლიათ იხილოთ სვანების ძლიერი ფიგურები, ადგილობრივი ცხოვრების, შრომისა და დღესასწაულების ამსახველი ეპიზოდები, შესრულებული თამამი, მკვეთრი ფერებით. კომპოზიციები რთული და ენერგიულია, რაც სრულ კონტრასტს ქმნის შენობის მდუმარე და მტვრიან ატმოსფეროსთან. დედაქალაქის მუზეუმებისგან შორს, სოფლის კულტურის ცენტრში ასეთი მაღალი დონის ხელოვნების ნიმუშის აღმოჩენა ბევრს მეტყველებს იმ პერიოდის კულტურულ ამბიციებზე. დღეს ამ მივიწყებული შედევრების ხილვა მტვრიან დარბაზში, სადაც მზის სინათლე დიდი ფანჯრებიდან შემოდის და კედლებს ანათებს, ნამდვილად შთამბეჭდავი გამოცდილებაა.

არქიტექტურა და ამჟამინდელი მდგომარეობა

თავად შენობა საბჭოთა „კულტურის სახლის“ კლასიკური ნიმუშია, რომელიც კულტურული ცხოვრების კერად იყო ჩაფიქრებული — თეატრით, ბიბლიოთეკითა და სხვადასხვა წრისთვის განკუთვნილი სივრცეებით. არქიტექტურა ფუნქციონალური და სადაა, შექმნილი პრაქტიკული მიზნებისთვის.

სამწუხაროდ, საბჭოთა კავშირის დაშლის შემდეგ, ხელედის კულტურის სახლი გაპარტახდა. შენობა ნელ-ნელა ინგრევა, უნიკალური მოხატულობა კი სერიოზული საფრთხის ქვეშაა. ეს გარემოება ვიზიტს განსაკუთრებულ ემოციურ დატვირთვას სძენს — თქვენ ხდებით მოწმე ისტორიისა და ხელოვნების ნიმუშისა, რომელიც შესაძლოა მალე გაქრეს. შენობაში შესვლა შეიძლება რთული იყოს, რადგან ის ხშირად დაკეტილია. ადგილობრივი რჩევა: ჰკითხეთ სოფელში, როგორც წესი, ვიღაცამ იცის ვის აქვს გასაღები და სიამოვნებით უღებენ კარს დაინტერესებულ სტუმრებს.

პრაქტიკული ინფორმაცია და ახლომდებარე ადგილები

ხელედში მოსახვედრად ლენტეხის მიმართულებით მგზავრობაა საჭირო. ქუთაისიდან ლენტეხამდე გზა ასფალტირებულია, თუმცა სოფელ ხელედამდე მისასვლელი გზა შესაძლოა გრუნტისა იყოს. რეკომენდებულია მაღალი გამავლობის ავტომობილი (4x4), განსაკუთრებით არასაზაფხულო პერიოდში. მოსანახულებლად საუკეთესო დრო გვიანი გაზაფხულიდან ადრეულ შემოდგომამდე პერიოდია.

ახლომდებარე ადგილებიდან აღსანიშნავია ლენტეხი, რეგიონის ადმინისტრაციული ცენტრი, სადაც შეგიძლიათ იპოვოთ სასტუმრო სახლები და მუზეუმი. ასევე, სოფელი ლექსური, რომელიც ცნობილია თავისი შთამბეჭდავი შუა საუკუნეების სვანური კოშკებით. ნამდვილი თავგადასავლების მოყვარულთათვის, ლენტეხიდან უშგულისკენ მიმავალი გზა საქართველოს ერთ-ერთი ყველაზე სანახაობრივი მარშრუტია (მხოლოდ ზაფხულში). არ იჩქაროთ, ქვემო სვანეთის ხიბლი სწორედ სიმშვიდესა და ნელი ტემპის აღქმაშია.