ხანდოს ჯვართამაღლების ეკლესია

სამცხე-ჯავახეთის ვულკანურ პლატოზე, ახალქალაქის მუნიციპალიტეტის სოფელ ხანდოში მდებარე ჯვართამაღლების ეკლესია ამ მხარის ისტორიული და არქიტექტურული სიმტკიცის ნიმუშია. მაღალმთიანი რელიეფისა და ქარიანი ველების ფონზე განლაგებული ეს სალოცავი საუკუნეების მანძილზე საქართველოს სამხრეთ საზღვრების უწყვეტი კულტურული და სულიერი ყოფის მოწმეა. ნაგებობის არქიტექტურული გადაწყვეტა სრულად შეესაბამება ჯავახეთის მკაცრ ბუნებრივ გარემოს.

ხანდოს ისტორიული მნიშვნელობა

ტაძარი XI საუკუნით თარიღდება და მიეკუთვნება ქართული ხუროთმოძღვრების იმ პერიოდს, როდესაც ქვეყნის მასშტაბით აქტიურად მიმდინარეობდა საეკლესიო მშენებლობა. განსხვავებით იმდროინდელი დიდი საკათედრო ტაძრებისგან, ხანდოს ეკლესია თავისი მასშტაბითა და შესრულებით უფრო ლოკალურ, „სოფლური“ ხასიათის მონუმენტს წარმოადგენს, რომელიც ხაზს უსვამს ჯავახეთის ადმინისტრაციულ და სოციალურ მნიშვნელობას შუა საუკუნეებში. მისი მდგრადობა საუკუნეების მანძილზე გადატანილ მრავალრიცხოვან კონფლიქტსა და ისტორიულ რყევებში სწორედ მშენებლობის გამორჩეული ტექნიკის შედეგია.

არქიტექტურა და სამშენებლო მასალა

ხანდოს ეკლესია კლასიკური დარბაზული ტიპის ნაგებობაა, რაც დამახასიათებელი იყო შუა საუკუნეების საქართველოს სასოფლო დასახლებებისთვის. მისი მასიური ფორმები გათვლილია ჯავახეთის პლატოს ძლიერ ქარებსა და კლიმატურ პირობებზე. არქიტექტურული მახასიათებლები მოიცავს:

• სამშენებლო ქვა: ნაგებობა აგებულია ადგილობრივი, სუფთად გათლილი ბაზალტისა და ანდეზიტის მასიური კვადრებით. ქვის ნაცრისფერი და მოწითალო ელფერები ორგანულად ერწყმის გარემომცველ ვულკანურ ლანდშაფტს.
• ფასადის დეკორი: სამხრეთ კედელზე დაცულია გეომეტრიული ორნამენტები და ჯვრის რელიეფური გამოსახულებები, რომლებიც მოწმობს იმდროინდელი ქვისმთლელების ოსტატობას.
• ინტერიერი: დარბაზის სივრცე შეკუმშულია, რაც სითბოს შენარჩუნებას უწყობდა ხელს. მიუხედავად დროისა და მაღალი ტენიანობისა, ქვის სტრუქტურა დღემდე მყარად არის შემორჩენილი.

მემორიალური ქანდაკება: ქვის ვერძები

ეკლესიის მიმდებარე ძველ სასაფლაოზე შემონახულია სამხრეთ კავკასიის შუა საუკუნეების მემორიალური ხელოვნების უნიკალური ნიმუშები — ვერძის-ქვები. ქვისგან გამოკვეთილი ეს სკულპტურები, როგორც წესი, აღნიშნავდა მეომრის ან საგვარეულოს უფროსის საფლავს და განასახიერებდა ძალასა და სტატუსს. ზოგიერთ ქვებზე დღემდე იკითხება ასომთავრული წარწერები, რაც ხანდოს ისტორიული მოსახლეობის გენეალოგიური ქრონიკების აღდგენის საშუალებას იძლევა.