ხალხური სიმღერისა და საკრავების სახელმწიფო მუზეუმი

გია ყანჩელის სახელობის ქართული ხალხური სიმღერისა და საკრავების სახელმწიფო მუზეუმი ძველი თბილისის ისტორიულ ცენტრში, სამღებროს ქუჩაზე მდებარეობს და ქართული მუსიკალური კულტურის უმნიშვნელოვანეს საგანძურს წარმოადგენს. საქართველო მთელ მსოფლიოშია ცნობილი თავისი უნიკალური მრავალხმიანი სიმღერით, რომელიც იუნესკოს (UNESCO) მიერ არამატერიალური კულტურული მემკვიდრეობის შედევრადაა აღიარებული. ეს მუზეუმი სწორედ ამ ვოკალური ტრადიციის მატერიალურ საფუძვლებს აცოცხლებს. XIX საუკუნის ავთენტურ შენობაში განთავსებული საცავები ათასობით უნიკალურ ექსპონატს მოიცავს, რომლებიც ასახავენ ქართული მუსიკალური აზროვნების განვითარებას არქეოლოგიური ეპოქიდან გვიანდელი პერიოდის ურბანულ შემოქმედებამდე.

ქართული საკრავების გეოგრაფია და ევოლუცია

მუზეუმის ექსპოზიცია ნათლად აჩვენებს, თუ როგორ ახდენდა გავლენას ქვეყნის მრავალფეროვანი გეოგრაფია და რეგიონული იზოლაცია საკრავების ფორმირებაზე. სიმებიანი ინსტრუმენტების კოლექციაში ცენტრალური ადგილი უჭირავს აღმოსავლეთ საქართველოს ბარსა და მთაში გავრცელებულ სამსიმიან ფანდურს და დასავლეთ საქართველოს (განსაკუთრებით გურია-სამეგრელოს) რთული, მრავალხმიანი ჰარმონიისთვის განკუთვნილ ოთხსიმიან ჩონგურს. განსაკუთრებული ისტორიული მნიშვნელობისაა სვანური საკრავიერი კულტურის ნიმუშები: ხემიანი ჭუნირი და ანტიკური წარმოშობის ჩანგი.

ჩასაბერი და დასარტყამი საკრავების სექცია კი ძველი სავაჭრო გზებისა და მწყემსური ყოფის კვალს ინახავს. აქ გვერდიგვერდ ნახავთ ტრადიციულ ხის სალამურსა და ძველი თბილისის ურბანული კულტურის განუყოფელ ნაწილს — დუდუკსა და ზურნას, რომლებმაც საუკუნეების წინ აღმოსავლური გავლენები გააიგივეს ადგილობრივ მუსიკალურ ესთეტიკასთან. თითოეული ექსპონატი გვიჩვენებს, თუ როგორ იყენებდნენ ქართველი ოსტატები კაკლის, თუთისა თუ გარგარის ხეს სასურველი ჟღერადობის მისაღწევად და როგორ ამკობდნენ მათ გეომეტრიული ორნამენტებით.

მუსიკალური არქივები და ოსტატების მემკვიდრეობა

საკრავების გარდა, მუზეუმში დაცულია უძვირფასესი ეთნოგრაფიული მასალა: უძველესი სანოტო ჩანაწერები, ფონოგრაფის ცვილის ლილვაკებზე შემონახული პირველი აუდიოჩანაწერები და იშვიათი ფოტოარქივი. ეს დოკუმენტები ინახავს ლეგენდარული მომღერალ-მგალობლებისა და ხალხური ანსამბლების შემოქმედებას, რომლებმაც შემოინახეს რეგიონული მუსიკალური კილოკავები თანამედროვე სტანდარტიზაციამდე. გამოფენილი ნიმუშები ასახავს იმ გზას, რომელიც ქართულმა ხალხურმა მუსიკამ სოფლის ყოფიდან და საოჯახო გარემოდან დიდ საკონცერტო სცენებსა და ურბანულ სალონებამდე განვლო.