იკორთის ტაძარი

იკორთის ტაძარი წარმოადგენს ქართული ხუროთმოძღვრების უმნიშვნელოვანეს ძეგლს, რომელმაც საფუძველი ჩაუყარა განვითარებული შუა საუკუნეების ჯვარ-გუმბათოვანი არქიტექტურის ახალ სტილს. ტაძარი აგებულია 1172 წელს, ქართული მონარქიის ოქროს ხანაში, ქსნის ერისთავთა დაკვეთით. მისი არქიტექტურული გადაწყვეტა — ვერტიკალურად წაგრძელებული პროპორციები, მაღალი გუმბათი და ფასადების უხვად მოჩუქურთმებული ზედაპირები — ნათლად ასახავს იმ გარდამავალ პერიოდს, რომელმაც განსაზღვრა მომდევნო საუკუნეების ქართული საეკლესიო არქიტექტურის განვითარება.

ისტორიული საფუძვლები და ქსნის საერისთავო

ტაძრის მშენებლობა თამარ მეფის გამეფებამდე ცოტა ხნით ადრე დასრულდა და იგი საუკუნეების განმავლობაში მჭიდროდ იყო დაკავშირებული აღმოსავლეთ საქართველოს პოლიტიკურ ცხოვრებასთან. იკორთის ტაძარი წარმოადგენდა ქსნის ერისთავთა საგვარეულო საძვალესა და უმნიშვნელოვანეს კულტურულ ცენტრს. სწორედ აქ არიან დაკრძალული საქართველოს ეროვნული გმირები — შალვა და ელიზბარ ქსნის ერისთავები და ბიძინა ჩოლოყაშვილი, რომლებიც მე-17 საუკუნეში სამშობლოსთვის თავდადების სიმბოლოდ იქცნენ. სამონასტრო კომპლექსის ტერიტორიაზე დღემდეა შემორჩენილი ძველი გალავნის, სამრეკლოსა და სხვადასხვა სამეურნეო ნაგებობების ნაშთები.

არქიტექტურული თავისებურებები და ქვის კვეთა

იკორთა განსაკუთრებით ცნობილია თავისი ფასადების მორთულობით, რაც ყველაზე მკაფიოდ აღმოსავლეთ და სამხრეთ კედლებზე ვლინდება. XII საუკუნის ოსტატებმა აქ პირველად გამოიყენეს ფართო დეკორატიული თაღედები და სარკმლების ირგვლივ განლაგებული ღრმა, რთული ორნამენტული ჩუქურთმები. ტაძრის შიდა სივრცეში თორმეტსარკმლიანი გუმბათი ეყრდნობა საკურთხევლის კედლებსა და ორ თავისუფლად მდგომ ბოძს. მიუხედავად იმისა, რომ საუკუნეების განმავლობაში ინტერიერმა მნიშვნელოვანი დაზიანებები განიცადა, ტაძარში დღემდეა შემორჩენილი ორიგინალური, XII საუკუნის კედლის მხატვრობის ფრაგმენტები.