გრაკლიანის არქეოლოგიური ძეგლი

გრაკლიანი გორა კავკასიის არქეოლოგიის უმნიშვნელოვანესი ძეგლია, რომელიც ადამიანის ცივილიზაციის თერთმეტ განსხვავებულ კულტურულ ფენას აერთიანებს. შიდა ქართლში, მდინარე ლეხურის ხეობაში, სოფელ იგოეთთან მდებარე ეს ბუნებრივი ტერასა ინახავს ადამიანის უწყვეტი ცხოვრების კვალს ქვის ხანიდან ანტიკურ პერიოდამდე. არქეოლოგიური გათხრები ადასტურებს, რომ ბორცვი წარმოადგენდა არა იზოლირებულ დასახლებას, არამედ განვითარებულ რეგიონულ ცენტრს, რომელიც ათასწლეულების წინ აღმოსავლური და დასავლური კულტურების დამაკავშირებელ სავაჭრო გზაჯვარედინზე მდებარეობდა.

ანტიკური ხანის მრავალფენიანი ნასახლარი

სისტემატურმა გათხრებმა გამოავლინა დახვეწილი ურბანული სტრუქტურა, რომელიც მოიცავს საცხოვრებელ სახლებს, სამეურნეო სათავსოებსა და საკულტო დანიშნულების კომპლექსებს. ქვედა ფენები ბრინჯაოს ხანის მეტალურგიულ მიღწევებს ასახავს, ხოლო შემდგომი პერიოდის არტეფაქტები, განსაკუთრებით რკინის ხანის კერამიკა და იმპორტული ნივთები, ფართო სავაჭრო კავშირებზე მიუთითებს. არქიტექტურული ნაშთები, მათ შორის ტაძრები და თიხის საკურთხევლები, მოწმობს მაღალორგანიზებულ სოციალურ და რელიგიურ იერარქიაზე, რომელიც საუკუნეების განმავლობაში ვითარდებოდა.

გრაკლიანის უცნობი დამწერლობა

2015 წელს, ნაყოფიერების ღვთაებისადმი მიძღვნილ ტაძარში, არქეოლოგებმა ძველი წელთაღრიცხვის VII საუკუნით დათარიღებული უნიკალური წარწერა აღმოაჩინეს. თიხის საკურთხევლის ძირზე შესრულებული ტექსტი დაწერილია აქამდე უცნობი დამწერლობით, რამაც მთლიანად შეცვალა რეგიონში წერა-კითხვისა და სახელმწიფოებრიობის განვითარების მანამდე არსებული სამეცნიერო თეორიები. ეს აღმოჩენა ადასტურებს, რომ შიდა ქართლის ტერიტორიაზე მცხოვრებ საზოგადოებას რთული ლიტურგიკული და ადმინისტრაციული სისტემები გააჩნდა ჯერ კიდევ მანამ, სანამ ანტიკური წერილობითი წყაროები ამ რეგიონს აღწერდნენ.