არუხლო I არქეოლოგიური ძეგლი (გორა ნამოსახლარი)

არუხლო I-ის არქეოლოგიური ძეგლი, რომელიც ადგილობრივად ცნობილია როგორც გორა ნამოსახლარი, სამხრეთ კავკასიის ერთ-ერთ ყველაზე მნიშვნელოვან პრეისტორიულ დასახლებას წარმოადგენს. მარნეულის მუნიციპალიტეტში, სოფელ არუხლოს მახლობლად მდებარე ეს ხელოვნური ბორცვი ინახავს ადრეული აგრარული საზოგადოების ნაშთებს. ეს ადგილი არის უმთავრესი საყრდენი პუნქტი შულავერ-შომუთეფეს კულტურის შესასწავლად — ადრეული მიწათმოქმედი ცივილიზაციისა, რომელიც ნეოლითის ხანაში ყვაოდა საქართველოს, სომხეთისა და აზერბაიჯანის ნაყოფიერ მდინარეთა ხეობებში.

კავკასიური მიწათმოქმედების საწყისები

ბორცვზე ჩატარებულმა არქეოლოგიურმა სამუშაოებმა გამოავლინა მრავალფენიანი ნამოსახლარი, რომელიც თაობების განმავლობაში უწყვეტ ცხოვრებაზე მიუთითებს. არუხლოს უძველესი მაცხოვრებლები რეგიონში ერთ-ერთი პირველები იყვნენ, ვინც მომთაბარეობიდან ბინადარ მიწათმოქმედებასა და მესაქონლეობაზე გადავიდნენ. სტრატიგრაფიული ანალიზი ადასტურებს, რომ ეს ადრეული საზოგადოებები აშენებდნენ ხორბალსა და ქერს, აშენებდნენ მსხვილფეხა და წვრილფეხა საქონელს და სრულად იყენებდნენ ხრამის ხეობის ალუვიურ ნიადაგებს.

არქიტექტურა და მატერიალური კულტურა

გვიანდელი ბრინჯაოსა და რკინის ხანის თავდაცვითი ნაგებობებისგან განსხვავებით, აქაური არქიტექტურა შედგება წრიული ფორმის ალიზის სახლებისა და სამეურნეო სათავსებისგან. ეს მრგვალი ნაგებობები მზისგან გამომშრალი თიხის აგურით შენდებოდა და ხშირად პატარა ეზოებით ან საერთო კედლებით უკავშირდებოდა ერთმანეთს. არქეოლოგიურმა გათხრებმა გამოავლინა მდიდარი მასალა, რომელიც ნათლად ასახავს პრეისტორიულ ყოველდღიურობას:

• ობსიდიანის იარაღები: მიკროლითური ფირფიტები, საფხეკები და ნამგლის ჩანართები, რომლებიც მოპოვებული იყო მცირე კავკასიის ვულკანური კერებიდან.
• ძვლის ნივთები: გაპრიალებული სადგისები, ნემსები და სამეურნეო იარაღები, რომლებიც დამზადებული იყო შინაური ცხოველების ძვლებისგან.
• უხეში კერამიკა: სქელკედლიანი, ხელით ნაძერწი თიხის ჭურჭელი, რომელიც საკვების შესანახად გამოიყენებოდა და ასახავს სამხრეთ კავკასიაში მეთუნეობის განვითარების საწყის ეტაპს.

ქრონოლოგია და რეგიონული კავშირები

რადიონახშირბადული დათარიღებით, ძირითადი აქტიური დასახლების ფენები ძვ.წ. VI-V ათასწლეულებით თარიღდება. ამ ბორცვზე გაკეთებული აღმოჩენები პირდაპირ კავშირშია ქვემო ქართლის სხვა ნეოლითურ ძეგლებთან, რაც ქმნის ერთიან სურათს იმ სავაჭრო გზების, ტექნოლოგიური ინოვაციებისა და სოციალური სტრუქტურების შესახებ, რომლებმაც განსაზღვრეს რეგიონის უძველესი არქიტექტურული და სასოფლო-სამეურნეო ლანდშაფტი.