საქართველოს ფოლკლორის სახელმწიფო ცენტრი

თბილისში, დავით აღმაშენებლის გამზირის 68 ნომერში განთავსებული საქართველოს ფოლკლორის სახელმწიფო ცენტრი იკავებს ისტორიულ შენობას, რომელიც მე-20 საუკუნის დასაწყისში კავკასიის ბანკისთვის აიგო. არქიტექტორ მიხეილ ოგანჯანოვის მიერ დაპროექტებული ეს შენობა დღეს წარმოადგენს ქართული არამატერიალური კულტურული მემკვიდრეობის ინსტიტუციურ გულს. ცენტრი ასრულებს მნიშვნელოვან როლს მრავალხმიანი სიმღერის, ქორეოგრაფიისა და ხალხური რეწვის დაცვისა და მეცნიერული შესწავლის საქმეში.

შენობა თავისთავად ეკლექტიკური სტილის გამორჩეული ნიმუშია. მისი ინტერიერი დღეს ფუნქციონირებს როგორც მეხსიერების საცავი. აქ ინახება საქართველოს ფოლკლორის სახელმწიფო არქივი, რომელიც მოიცავს ათასობით საათის საველე ჩანაწერს, ფოტო და ვიდეო დოკუმენტაციას, მოპოვებულს საქართველოს ყველა ისტორიულ კუთხეში — სვანეთიდან დაწყებული, გურიითა და სამეგრელოთი დამთავრებული.

კავკასიის ბანკის არქიტექტურული მემკვიდრეობა

ნაგებობა წარმოადგენს მე-20 საუკუნის დასაწყისის თბილისური მოდერნიზმისა და კლასიკური მოტივების შერწყმის მაგალითს. მიხეილ ოგანჯანოვის პროექტით, რომელიც 1915 წლისთვის დასრულდა, შენობა თავდაპირველად კომერციული მიზნებისთვის გამოიყენებოდა. ფასადი გამოირჩევა თაღოვანი ფანჯრების რიტმითა და ქვაში შესრულებული დახვეწილი დეკორატიული ელემენტებით, რაც იმ პერიოდის თბილისელი ოსტატების მაღალ კვალიფიკაციაზე მიუთითებს.

არქიტექტურული დეტალები მოიცავს:

• მაღალი რელიეფის ქვის კვეთა: ორნამენტული დეკორები მთავარ შესასვლელთან და ფანჯრების არქიტრავებზე.
• ცენტრალური დარბაზი: თავდაპირველად საბანკო ოპერაციებისთვის განკუთვნილი სივრცე, დღეს იდეალური აკუსტიკური გარემოა გამოფენებისა და არქივული პრეზენტაციებისთვის.
• კუთხური კომპოზიცია: შენობა ეფექტურად იყენებს კუთხის პოზიციას, რაც ქალაქის ურბანული დაგეგმარების ტიპური ნიმუშია.

არამატერიალური კულტურის დაცვა

ფოლკლორის ცენტრის მანდატი გასცდება მხოლოდ გამოფენის ფუნქციას. ეს არის აქტიური სამეცნიერო დაწესებულება, რომელიც დაკავებულია ქართული მრავალხმიანობის დოკუმენტირებით, რაც იუნესკოს მიერ აღიარებულია მსოფლიო მემკვიდრეობად. ცენტრი მართავს მუსიკალური სტილების ვრცელ ბაზებს, მათ შორის დასავლეთ საქართველოსთვის დამახასიათებელ დისონანტურ ჰარმონიებსა და აღმოსავლეთ მთიანეთის კომპლექსურ ვოკალურ ტექსტურებს.

კვლევითი ინიციატივები მოიცავს:

• მუსიკალური ანთროპოლოგია: ინსტრუმენტების, როგორებიცაა ფანდური, ჩონგური და სალამური, სისტემური ანალიზი.
• ქორეოგრაფიული დოკუმენტაცია: რეგიონული ცეკვების რთული ნაბიჯებისა და სივრცითი ნახაზების კოდიფიცირება.
• ხალხური რეწვის არქივი: საუკუნეების განმავლობაში შენარჩუნებული ტექსტილის, მეტალისა და კერამიკის ტრადიციული ტექნიკების დაცვა.

არქივი და სამეცნიერო ფონდები

ცენტრი ფლობს ქვეყანაში ფოლკლორული დოკუმენტაციის ყველაზე სრულყოფილ კოლექციას. აქ ინახება მე-19 და მე-20 საუკუნეების პირველწყაროები, სადაც ასახულია სოფლის უხუცესებისა და ოსტატების ხმები. მკვლევრები აქ სწავლობენ მელოდიათა მიგრაციასა და ლირიკულ თემატიკას — შრომითი სიმღერებიდან და საქორწინო წეს-ჩვეულებებიდან დაწყებული, საზეიმო საგალობლებით დამთავრებული, რომლებიც ქართული მუსიკალური იდენტობის საძირკველს წარმოადგენს.