ეგრისის მეფეთა მე-2 სასახლე

ნოქალაქევის არქეოლოგიურ კომპლექსში, რომელსაც ანტიკურ სამყაროში არქეოპოლისის სახელით იცნობდნენ, განსაკუთრებული ისტორიული მნიშვნელობა ენიჭება ეგრისის მეფეთა მეორე სასახლეს. ქვედა ციტადელის ტერიტორიაზე განლაგებული ეს მონუმენტური ნაგებობა IV-VI საუკუნეებში ლაზიკის სამეფოს პოლიტიკურ და ადმინისტრაციულ ცენტრს წარმოადგენდა. ნანგრევები ნათლად ასახავს იმ ეპოქას, როდესაც ადგილობრივი მმართველები დასავლეთ საქართველოს ტერიტორიაზე ბიზანტიისა და სასანიდურ ირანის ინტერესების დაპირისპირების ფონზე ახორციელებდნენ სახელმწიფოებრივ მართვას.

სამეფო რეზიდენციის ისტორია

მეორე სასახლის მშენებლობა უკავშირდება ქვედა ციტადელის განვითარების მომდევნო ეტაპს, როდესაც პირველი სასახლის ფართობი აღარ ყოფნიდა გაზრდილ ადმინისტრაციულ და სამეფო კარის მოთხოვნებს. არქეოლოგიური კვლევები ადასტურებს, რომ აქ იმართებოდა უმნიშვნელოვანესი პოლიტიკური შეხვედრები ეგრისის დიდი ომიანობის პერიოდში. ნაგებობის კედლების წყობაში მკაფიოდ შეიმჩნევა ადგილობრივი კირქვისა და რომაულ-ბიზანტიური აგურის მონაცვლეობა, რაც არქიტექტურაში opus mixtum-ის სახელითაა ცნობილი.

სამხედრო-თავდაცვითი გალავნისგან განსხვავებით, სასახლის არქიტექტურა მთლიანად მორგებული იყო სამოქალაქო და წარმომადგენლობით ფუნქციებზე, სადაც იკვეთებოდა მმართველთა მაღალი სოციალური სტატუსი.

საინჟინრო და ინფრასტრუქტურული დეტალები

• ჰიპოკაუსტის გათბობის სისტემა: სასახლის ერთ-ერთ მთავარ საინჟინრო მიღწევას წარმოადგენდა ჰიპოკაუსტი — იატაკქვეშა გათბობის ანტიკური სისტემა. სპეციალური საცეცხლიდან ცხელი ჰაერი მიედინებოდა იატაკქვეშა ცარიელ სივრცეებსა და კედლებში დატანებულ მილებში, რაც სამეგრელოს ნოტიო კლიმატის პირობებში სამეფო დარბაზების ეფექტურ გათბობას უზრუნველყოფდა.
• სამეფო აბანო: სასახლის უშუალო სიახლოვეს მდებარეობს რომაული ტიპის აბანოს ნანგრევები, სადაც იდენტიფიცირებულია ცივი, თბილი და ცხელი განყოფილებები.
• საიდუმლო კლდოვანი გვირაბი: ციტადელის ტერიტორიიდან იწყება კლდეში ნაკვეთი ციცაბო საიდუმლო გასასვლელი, რომელიც პირდაპირ მდინარე ტეხურის კალაპოტს უკავშირდება. ეს საინჟინრო ნაგებობა ალყის დროს ქალაქის უსაფრთხო მომარაგების ერთადერთ საშუალებას წარმოადგენდა.