ეგრისის მეფეთა პირველი სასახლე

ეგრისის მეფეთა პირველი სასახლე დასავლეთ საქართველოს ადრეული შუა საუკუნეების ერთ-ერთი უმნიშვნელოვანესი არქეოლოგიური ძეგლია. იგი მდებარეობს ნოქალაქევის მონუმენტური ციხეგოჯის ტერიტორიაზე, რომელსაც რომაელი და ბიზანტიელი მემატიანეები არქეოპოლისის სახელით მოიხსენიებდნენ. სასახლის გადარჩენილი საძირკველი და კედლების ფრაგმენტები ნათლად ასახავს უძველესი ლაზიკის სამეფოს პოლიტიკურ სიძლიერეს. ეს კომპლექსი სამეფო ადმინისტრაციის მთავარ რეზიდენციას წარმოადგენდა და რეგიონში მიმდინარე დიდი გეოპოლიტიკური დაპირისპირებების მოწმეა.

ლაზიკის სამეფო რეზიდენცია

სასახლე მე-4 საუკუნეში აიგო, იმ პერიოდში, როდესაც ეგრისის სახელმწიფოს საერთაშორისო მნიშვნელობა საგრძნობლად გაიზარდა. მდინარე ტეხურის ნაპირას გაშენებული ციხესიმაგრე და მისი სამეფო დარბაზები ბუფერულ ზონას წარმოადგენდა ბიზანტიის იმპერიასა და სასანიდურ ირანს შორის. არქეოლოგები ამ ნაგებობას „პირველ სასახლეს“ უწოდებენ, რადგან ის ქრონოლოგიურად წინ უსწრებს მე-6 საუკუნის უფრო დიდ, ორსართულიან სამეფო რეზიდენციებს, რომელთა ნაშთები ასევე გამოვლენილია ნოქალაქევში.

თავისი არსებობის მანძილზე სასახლე სამეფო გადაწყვეტილებებისა და სტრატეგიული თათბირების მთავარი ეპიცენტრი იყო. კომპლექსმა უმძიმესი გამოცდა გამოიარა ლაზური ომების (541–562 წლები) პერიოდში, როდესაც ბიზანტიამ და სპარსეთმა კავკასიაში გავლენის მოსაპოვებლად სისხლისმღვრელი ბრძოლები გამართეს. სწორედ ამ პერიოდს უკავშირდება სასახლის არაერთგზის ნგრევა, შემდგომი აღდგენითი სამუშაოები და საბოლოო დაკნინება, რაც ძველი პოლიტიკური ცენტრების გადანაწილებით იყო განპირობებული.

არქიტექტურა და იატაკქვეშა გათბობის სისტემა

არქეოლოგიური გათხრების შედეგად გამოვლენილია დიდი ადმინისტრაციული შენობის გეგმარება. მშენებლობისას გამოყენებულია ადგილობრივი კირქვის თლილი ბლოკები და მდინარის რიყის ქვა, რომლებიც შეკავშირებულია კირხსნარის მტკიცე დუღაბით. ეს ტექნოლოგია ნაგებობას საუკუნეების განმავლობაში იცავდა ნესტისა და სეისმური აქტივობისგან.

ნაგებობის ცენტრალურ ნაწილში გამოკვეთილია დიდი დარბაზი, სადაც სამეფო მიღებები და უცხოელი ელჩების აუდიენციები იმართებოდა. მის გარშემო განლაგებული იყო დამხმარე, სამეურნეო და საცხოვრებელი ოთახები. განსაკუთრებით საყურადღებოა შენობის ჩრდილოეთ ნაწილში აღმოჩენილი რომაული ტიპის იატაკქვეშა გათბობის სისტემა — ჰიპოკაუსტი. სპეციალურ სვეტებზე დაყრდნობილი იატაკის ქვეშ თბილი ჰაერი ცირკულირებდა, რაც მოწმობს, რომ ეგრისის მმართველები აქტიურად იყენებდნენ ხმელთაშუაზღვისპირეთში გავრცელებულ მოწინავე საინჟინრო მიღწევებს კოლხეთის ნესტიანი და ცივი ზამთრის დასაძლევად.