დადიანების სასახლეთა კომპლექსი

სამეგრელოს რეგიონის მონახულება ზუგდიდის ცენტრში მდებარე მთავარი რეზიდენციის დათვალიერების გარეშე წარმოუდგენელია. დადიანების სასახლეთა კომპლექსი გაცილებით მეტია, ვიდრე უბრალოდ დიდებულთა საცხოვრებელი; ის ასახავს საინტერესო არქიტექტურულ ევოლუციას, სადაც შუა საუკუნეების ქართული თავდაცვითი ნაგებობები მე-19 საუკუნის ევროპულ არისტოკრატიულ გემოვნებას უერთდება. კომპლექსის ტერიტორიაზე გასეირნება იშვიათ შესაძლებლობას გვაძლევს, თვალი შევავლოთ კავკასიის ერთ-ერთი ყველაზე გავლენიანი დინასტიის კარზე ცხოვრებას.

სამთავრო და დადიანთა საგვარეულო

ამ ადგილის ისტორია მჭიდროდ არის დაკავშირებული დადიანების დინასტიასთან, რომლებიც საუკუნეების განმავლობაში მართავდნენ სამეგრელოს სამთავროს. სანამ დღევანდელი დახვეწილი სასახლეები აშენდებოდა, ეს ტერიტორია გამაგრებულ ციტადელს წარმოადგენდა. მე-17 საუკუნეში, ლევან II დადიანის მმართველობის პერიოდში, კომპლექსი მნიშვნელოვნად გაძლიერდა ოსმალეთის იმპერიის შემოსევებისა და შიდა ფეოდალური დაპირისპირებებისგან თავდასაცავად. ქვის გალავნისა და კოშკების ფრაგმენტები დღესაც აკრავს კომპლექსს და შეგვახსენებს იმ ეპოქას, როდესაც ეს მშვიდი ბაღი სამხედრო-ადმინისტრაციულ ცენტრს წარმოადგენდა.

სასახლეთა კომპლექსის არქიტექტურა

თანამედროვე კომპლექსი აერთიანებს ორ ძირითად საცხოვრებელ ნაგებობას, რომლებიც დასავლეთ ევროპული არქიტექტურული ტენდენციების გავლენით შეიქმნა. დედოფლისეული სასახლე, რომელიც 1873 წელს გერმანელმა არქიტექტორმა ედგარ რაისმა დედოფალ ეკატერინე დადიანისთვის ააგო, გამოირჩევა ნეოგოტიკური ელემენტებით, ისრული თაღებით, ორნამენტული ფანჯრებითა და დეკორატიული სახურავით, რომელიც ევროპულ ციხესიმაგრეებს მოგვაგონებს. მის საპირისპიროდ, ნიკო დადიანის სასახლე, რომელიც 1880-იან წლებში რუსი არქიტექტორის ლეონიდ ვასილიევის მიერ აშენდა, კლასიკურ რუსულ და ევროპულ სტილს ეყრდნობა და ხასიათდება სიმეტრიული ფასადებით, ქვის ვერანდებითა და სუფთა, ელეგანტური ხაზებით.

ნაპოლეონის კოლექცია და იშვიათი რელიქვიები

სასახლეში დაცულია რეგიონში ერთ-ერთი ყველაზე შთამბეჭდავი სამუზეუმო კოლექცია, რაც დიდწილად განაპირობა სალომე დადიანისა და პრინც აშილ მიურატის (ჟოაკიმ მიურატისა და ნაპოლეონ ბონაპარტის დის, კაროლინას შვილიშვილი) ქორწინებამ. ამ საოჯახო კავშირის წყალობით, საფრანგეთის იმპერიის უამრავი რელიქვია დასავლეთ საქართველოში აღმოჩნდა. კოლექციაში შედის საიმპერატორო ავეჯი, პირადი ბიბლიოთეკები და წმინდა ელენეს კუნძულზე გარდაცვლილი ნაპოლეონ ბონაპარტის სიკვდილისშემდგომი ბრინჯაოს ნიღაბი, რომლის მხოლოდ რამდენიმე ორიგინალი არსებობს მსოფლიოში.

ევროპული ექსპონატების გარდა, მუზეუმი ინახავს უნიკალურ ადგილობრივ საგანძურს. აქ განთავსებულია ძველი ქართული საბრძოლო იარაღები, ანტიკური და შუა საუკუნეების ციხე-ქალაქ ნოქალაქევის არქეოლოგიური გათხრებისას აღმოჩენილი ნივთები და იშვიათი ხელნაწერები. გარდა ამისა, კომპლექსს უდიდესი სულიერი მნიშვნელობა აქვს მართლმადიდებელი ქრისტიანებისთვის, რადგან აქ დაბრძანებულია უდიდესი სიწმინდე — ყოვლადწმინდა ღვთისმშობლის კვართი. სიწმინდეს მომლოცველთათვის წელიწადში მხოლოდ ერთხელ, ვლაქერნობის დღესასწაულზე, 15 ივლისს გამოაბრძანებენ ხოლმე.

სასახლის ბოტანიკური ბაღი

ქვის ნაგებობების ირგვლივ გადაჭიმულია ზუგდიდის ბოტანიკური ბაღი — ვრცელი პარკი, რომელიც მე-19 საუკუნის შუა წლებში სამეგრელოს დედოფალ ეკატერინე ჭავჭავაძე-დადიანის თაოსნობით გაშენდა. მან მოიწვია ხმელთაშუაზღვისპირელი ლანდშაფტის სპეციალისტები, მათ შორის იტალიელი მებაღე იოსებ ბაბანი, რათა ძველი ფეოდალური ციხის ტერიტორია დიდებულ პარკად გადაექციათ. ბაღის დაგეგმარებაზე დიდი გავლენა მოახდინა ფრანგულმა სიმეტრიულმა სტილმა. დღეს პარკში შემორჩენილია იტალიიდან, საფრანგეთიდან, იაპონიიდან, ინდოეთიდან და ამერიკიდან ჩამოტანილი ასწლოვანი ეგზოტიკური ხეების სახეობები, რომლებიც ქალაქის ცენტრში დიდ ჩრდილიან სივრცეს ქმნიან.