ბელოთის ციხე

ბელოთის ციხე წარმოადგენს XVIII საუკუნის თავდაცვითი არქიტექტურის მკაფიო ნიმუშს შიდა ქართლში. პატარა ლიახვის ხეობაში მდებარე ეს ქვის ციტადელი მუდმივი დაპირისპირებებისა და უცხოელ დამპყრობელთა შემოსევების პერიოდში აიგო. ის არ აშენებულა როგორც მდიდრული საცხოვრებელი კომპლექსი ან დიდებულთა რეზიდენცია; ციხესიმაგრეს ერთი მთავარი დანიშნულება ჰქონდა — ადგილობრივი მოსახლეობის დაცვა და სტრატეგიული ხეობის კონტროლი.

ლიახვის ხეობის სტრატეგიული თავდაცვა

ბელოთის ციხის მშენებლობა უკავშირდება იმ მძიმე პერიოდს, როდესაც აღმოსავლეთ საქართველო ჩრდილოკავკასიელი ტომების დამანგრეველი თავდასხმებისგან — „ლეკიანობისგან“ იტანჯებოდა. ხეობების დასაცავად ადგილობრივმა მმართველებმა ფორტიფიკაციების მთელი სისტემა შექმნეს. ბელოთი ამ ქსელის მნიშვნელოვანი რგოლი იყო, რომელიც აკონტროლებდა ხეობაში გადაადგილებას და საფრთხის შემთხვევაში სიგნალს ბარისკენ გადასცემდა.

სხვადასხვა დროს ციხესიმაგრე ქსნის ერისთავებს, მოგვიანებით კი მაჩაბლების საგვარეულოს ეკუთვნოდა, რომლებიც მისი მეშვეობით რეგიონში ადმინისტრაციულ კონტროლს ინარჩუნებდნენ. კომპლექსს არაწესიერი ოთხკუთხედის ფორმა აქვს, რაც ადგილობრივი რელიეფით არის განპირობებული. კედლების ძირითად საშენ მასალად გამოყენებულია ხეობაში უხვად მოპოვებული რიყის ქვა, რომელიც დუღაბის სქელი ფენით არის შეკავშირებული, რათა იმდროინდელი საარტილერიო დარტყმებისთვის გაეძლო.

ციხის არქიტექტურული ელემენტები და ეკლესია

• თავდაცვითი გალავანი: მაღალი და სქელი კედლები აღჭურვილია ორ იარუსად განლაგებული სათოფურებით, რომლებიც საგანგებოდ იყო მოწყობილი ცეცხლსასროლი იარაღიდან უსაფრთხო სროლისთვის.
• ციხის კოშკები: კომპლექსის კუთხეები გამაგრებულია ცილინდრული და ოთხკუთხა კოშკებით. მიუხედავად იმისა, რომ მათმა ხის სართულშუა გადახურვებმა ჩვენამდე ვერ მოაღწია, მყარი ქვის კონსტრუქციები დღესაც დგას.
• დარბაზული ეკლესია: ციხის ეზოს შუაგულში აღმართულია ქვით ნაგები მცირე დარბაზული ტაძარი. ხანგრძლივი ალყის დროს ეს ნაგებობა ერთდროულად ასრულებდა სასულიერო ცენტრის, თავშესაფრისა და უკანასკნელი თავდაცვითი ზღუდის ფუნქციას.