არმაზის ციხე

მცხეთის მონახულებისას მოგზაურთა უმეტესობა ძირითადად ბარში მდებარე ტაძრებით იფარგლება, თუმცა მიმდებარე მთების ტყეებში არაერთი მნიშვნელოვანი თავდაცვითი ნაგებობაა მიმალული. არმაზის ციხე შუა საუკუნეების მძლავრი სიმაგრეა, რომელიც არმაზისხევის ვიწრო ხეობას იცავდა. ეს კომპლექსი საუკეთესო ნიმუშია საქართველოს ფეოდალური ხანის ისტორიის გასაცნობად, რომელიც გარშემორტყმულია ძველი ფოთლოვანი ტყითა და მთის მდინარით.

ხეობის სტრატეგიული მნიშვნელობა

არმაზის ციხე მდებარეობს მდინარე არმაზისხევის ნაპირას, იმ ხეობის სიღრმეში, რომელიც ძველი იბერიის დედაქალაქისკენ მიმავალ მნიშვნელოვან სამხრეთ მისასვლელს წარმოადგენდა. ციხესიმაგრე ძირითადად XIII-XV საუკუნეებში აიგო და მისი მთავარი დანიშნულება იმ მთის უღელტეხილების კონტროლი იყო, რომლებიც შიდა ქართლს სამხრეთ რეგიონებთან აკავშირებდა. ეს შუა საუკუნეების ციხე არ უნდა აგვერიოს არმაზციხეში (ბაგინეთში), რომელიც უშუალოდ ცენტრალური ავტომაგისტრალის პირას მდებარეობს და ანტიკურ ხანას მიეკუთვნება. ხეობის სიღრმეში მდებარე ციხე გვიანი შუა საუკუნეების სამხედრო არქიტექტურის ნიმუშია, სადაც კლდოვან რელიეფზე მაღალი ქვის გალავანი და სათვალთვალო პოზიციებია მოწყობილი.

არქიტექტურული ელემენტები და ისტორიული ნაშთები

კომპლექსის შემადგენლობიდან დღემდე მოღწეულია მძლავრი გალავნის ნაწილები, მრავალდონიანი სადარაჯო კოშკი, რომელიც მთელ ხეობას გადაჰყურებს, და შიდა სამეურნეო სათავსები, რომლებსაც მეციხოვნეები იყენებდნენ. ნაგებობისთვის გამოყენებულია ადგილობრივი ნატეხი ქვა და კირის დუღაბი, რის გამოც ციხე ორგანულად ერწყმის გარემომცველ კლდეებს. ციხის გვერდით დგას XII საუკუნის არმაზის ღვთისმშობლის ეკლესია. ეს არის სადა, დარბაზული ტიპის ნაგებობა, რომელიც იმ პერიოდის რეგიონული სამონასტრო არქიტექტურისთვის დამახასიათებელი მოკრძალებული სტილითაა ნაშენი.

ხეობის დასაწყისში, ძირითადი ბილიკის დასაწყისთან, მდებარეობს უფრო ადრეული ეპოქის არმაზისხევის არქეოლოგიური კომპლექსი. აქ შემორჩენილია II-III საუკუნეების რომაული ტიპის აბანოსა და იბერიის პიტიახშთა (ერისთავთა) რეზიდენციის ნაშთები, რაც კიდევ ერთხელ უსვამს ხაზს ამ ადგილის მრავალსაუკუნოვან გეოპოლიტიკურ მნიშვნელობას.