ფოლადაური

ისტორიული წარსული და სახელწოდება

სოფელი ფოლადაური, რომელიც ქვემო ქართლის რეგიონში, ბოლნისის მუნიციპალიტეტში მდებარეობს, საუკუნეების მანძილზე მნიშვნელოვან სტრატეგიულ წერტილს წარმოადგენდა. საინტერესოა, რომ 1951 წლამდე სოფელს ჩატახი ერქვა, თუმცა მოგვიანებით მას სახელი შეეცვალა და მდინარე ფოლადაურის (იგივე ბოლნისისწყლის) პატივსაცემად დღევანდელი სახელწოდება ეწოდა. ეს მხარე ისტორიულად ცნობილია როგორც რკინისა და სპილენძის მოპოვებისა და დამუშავების კერა, რაც აისახა კიდეც მის სახელწოდებაში (ფოლადი).

ხეობა, რომელშიც სოფელია გაშენებული, უძველესი დროიდანვე იყო დასახლებული. აქ გადიოდა მნიშვნელოვანი გზები, რომლებიც საქართველოს სამხრეთ პროვინციებს აკავშირებდა ცენტრალურ რეგიონებთან. ფოლადაური არ არის მხოლოდ დასახლება; ეს არის ცოცხალი მუზეუმი ღია ცის ქვეშ, სადაც ყოველი ნაბიჯი შუა საუკუნეების საქართველოს ისტორიას გახსენებთ.

გეოგრაფიული მდებარეობა და ბუნება

ფოლადაური ზღვის დონიდან 750 მეტრ სიმაღლეზე მდებარეობს, რაც მას სასიამოვნო მთის ჰავითა და სუფთა ჰაერით გამოარჩევს. სოფელი გაშენებულია მდინარე ბოლნისისწყლის (ფოლადაურის) მარცხენა ნაპირზე, რომელიც სათავეს ლოქის ქედის ჩრდილოეთ კალთაზე იღებს. მდინარის ხეობა გამოირჩევა თავისი მრავალფეროვანი ლანდშაფტით: აქ შეხვდებით როგორც ღრმა ხევებსა და ქარაფებს, ისე ფართო მდელოებსა და ხშირი ტყით დაფარულ მთებს.

ბუნებრივი პირობები აქ იდეალურია მეცხოველეობისა და სოფლის მეურნეობისთვის. ხეობის ფლორა და ფაუნა მდიდარია, რაც მას ეკოტურისტებისთვის ერთ-ერთ საყვარელ ადგილად აქცევს. გაზაფხულზე მდინარის ადიდება და აყვავებული ბუნება განსაკუთრებულ სილამაზეს სძენს ამ მხარეს, ხოლო შემოდგომაზე ხეობა ოქროსფერი ფერებით იმოსება.

ბერდიკის ციხე - ხეობის მცველი

ფოლადაურის მთავარი ღირსშესანიშნაობა და სიმბოლო ბერდიკის (იგივე ფოლადაურის) ციხეა. ეს გრანდიოზული ნაგებობა მაღალ, თითქმის მიუვალ კლდეზეა აღმართული და გადმოჰყურებს მთელ ხეობას. ისტორიკოსები ციხეს XI-XII საუკუნეებით ათარიღებენ, თუმცა ზოგიერთი მეცნიერი მის გვიანდელ რეკონსტრუქციას XVI საუკუნესაც მიაწერს. ციხის სტრატეგიული დანიშნულება ხეობაში გამავალი გზის გაკონტროლება და მტრისგან დაცვა იყო.

ციხე-სიმაგრე რამდენიმე ნაწილისგან შედგება:

• ციტადელი: მდებარეობს კლდის ყველაზე მაღალ წერტილში და მოიცავს ოთხ მრავალსართულიან კოშკს.
• გალავანი: რთული კონსტრუქციის კედლები, რომლებიც კლდის რელიეფს მიჰყვება.
• ქვედა ციხე: დამხმარე ნაგებობები, რომლებიც ციხის ძირში მდებარეობდა.

ბერდიკის ციხეზე ასვლა საკმაოდ დიდ ძალისხმევასა და ფიზიკურ მომზადებას მოითხოვს, თუმცა ზემოდან გადაშლილი ხედი ნამდვილად ღირს ამ წვალებად.

კულტურული ძეგლები და არქეოლოგიური სიმდიდრე

ფოლადაურის ხეობა ნამდვილი საგანძურია არქეოლოგიითა და არქიტექტურით დაინტერესებული ადამიანებისთვის. აქ მრავალი ისტორიული ძეგლია შემორჩენილი:

• თამარის ხიდი: XIII საუკუნის ერთმალიანი თაღოვანი ხიდი მდინარე ფოლადაურზე, რომელიც დღემდე მყარად დგას და ისტორიულ შულავერის ხეობასთან აკავშირებდა მხარეს.
• გერმანული სადნობი ღუმელები: XIX საუკუნეში გერმანელმა კოლონისტებმა აქ აღადგინეს და ააშენეს ლითონის სადნობი ღუმელები, რაც რეგიონის ინდუსტრიულ ისტორიაზე მეტყველებს.
• ნატაძრალები და ეკლესიები: ხეობაში უამრავი ნაეკლესიარია, მათ შორის მუხნარი (XIII ს), იმერხევი (XVI ს), კაკლიანი (XIII ს) და სხვა.
• წმ. გრიგოლ ხანცთელის მონასტერი: ორხევში მდებარე მოქმედი მამათა მონასტერი, რომელიც სულიერ სიმშვიდესა და სიმყუდროვეს სთავაზობს მნახველს.

ტურიზმი და ეკო-დასვენება

დღესდღეობით ფოლადაური სულ უფრო პოპულარული ხდება ეკოტურიზმისა და ლაშქრობების მოყვარულთა შორის. ხეობა სთავაზობს მრავალფეროვან შესაძლებლობებს დასვენებისთვის:

• საფეხმავლო ბილიკები: მარშრუტები, რომლებიც გადის ტყეებში, მთებსა და მდინარის პირას.
• საპიკნიკე და საკემპინგე ადგილები: განსაკუთრებით პოპულარულია „მურმანის ხეივანი“ და წუღრუღაშენის მონასტერთან არსებული დასასვენებელი ზონები.
• სათავგადასავლო ტურიზმი: ბერდიკის ციხეზე ასვლა და ველური ბუნების დალაშქვრა.

ფოლადაური არის ადგილი, სადაც შეგიძლიათ გაექცეთ ქალაქის ხმაურს, ჩაიძიროთ ისტორიაში და დატკბეთ ქვემო ქართლის ულამაზესი ბუნებით.