ფიტარეთი

გეოგრაფია და ბუნება

ფიტარეთი მდებარეობს ქვემო ქართლის მხარეში, თეთრიწყაროს მუნიციპალიტეტში, მდინარე ქციას ხეობაში. სოფელი გაშენებულია ზღვის დონიდან 860 მეტრ სიმაღლეზე, თეთრიწყაროდან სამხრეთ-დასავლეთით დაახლოებით 26 კილომეტრში. დასახლება მოქცეულია თვალწარმტაც, ტყით დაბურულ ხეობაში, რაც მას განსაკუთრებულ სიმშვიდესა და იზოლაციას სძენს. მიმდებარე ბუნება გამოირჩევა მრავალფეროვანი ფლორითა და ფაუნით, ხოლო მდინარე ქციას ხეობა ერთ-ერთი ულამაზესია რეგიონში.

ისტორიული წარსული

ფიტარეთის ისტორია მჭიდროდ არის დაკავშირებული მის სამონასტრო კომპლექსთან.

• ოქროს ხანა: სოფელი და მონასტერი აყვავდა XIII საუკუნის დასაწყისში, ლაშა-გიორგის მეფობის ხანაში (1213-1222). ეს იყო საქართველოს ძლიერების ხანა, რაც აისახა კიდეც ტაძრის დიდებულებაში.
• თავადაზნაურობა: ფიტარეთი ისტორიულად ყაჩიბაძე-ბარათაშვილების, მოგვიანებით კი ორბელიშვილების საგვარეულო საკუთრებასა და საძვალეს წარმოადგენდა. აქ დაკრძალულნი არიან ამ საგვარეულოს გამოჩენილი წარმომადგენლები.
• დაცარიელება: XVIII საუკუნის შუა ხანებში, ლეკიანობისა და მუდმივი თავდასხმების გამო, სოფელი და მონასტერი დაიცალა. მოსახლეობა იძულებული გახდა უსაფრთხო ადგილებში გადასახლებულიყო.

არქიტექტურა: ფიტარეთის მონასტერი

სოფლის მთავარი ღირსშესანიშნაობაა ღვთისმშობლის სახელობის მონასტერი, რომელიც ქართული ხუროთმოძღვრების ერთ-ერთი ბრწყინვალე ნიმუშია.

• ტაძარი: ფიტარეთის ეკლესია ცენტრალურ-გუმბათოვანი ნაგებობაა. იგი გამოირჩევა ფასადების უხვად მოჩუქურთმებული ორნამენტებითა და მრავალფერი ქვების გამოყენებით, რაც მას განსაკუთრულ მხატვრულ ღირებულებას სძენს.
• კომპლექსი: სამონასტრო კომპლექსში შედის სამრეკლო, მარანი, გალავანი და სხვადასხვა სამეურნეო ნაგებობები. ტაძრის ინტერიერში შემორჩენილია ფრესკების ფრაგმენტები.
• მხატვრობა: ტაძრის ორნამენტები ითვლება ერთ-ერთ ყველაზე რთულ და დახვეწილ ნიმუშებად შუა საუკუნეების ქართულ ხელოვნებაში.

ადგილობრივი ცხოვრება და ტრადიციები

მიუხედავად იმისა, რომ სოფელი დღეს მცირერიცხოვანია, ფიტარეთი კვლავ რჩება სულიერ და კულტურულ ცენტრად.

• ფიტარეთობა: ყოველი წლის 4 დეკემბერს, ღვთისმშობლის ტაძრად მიყვანების დღესასწაულზე, აქ იმართება სახალხო დღესასწაული — „ფიტარეთობა“, სადაც მომლოცველები მთელი საქართველოდან იკრიბებიან.
• ტურიზმი: ფიტარეთი პოპულარული დანიშნულების ადგილია ლაშქრობისა და კულტურული ტურიზმის მოყვარულთათვის. გზა მონასტრამდე რთულია, თუმცა ხეობის სილამაზე და ისტორიული გარემო ამად ღირს.