გენერალი გიორგი მაზნიაშვილი: საქართველოს დაუმარცხებელი ფარი
| ველი | დეტალები |
|---|---|
| სრული სახელი | გიორგი ივანეს ძე მაზნიაშვილი |
| ეპოქა | რუსეთის იმპერია, საქართველოს პირველი რესპუბლიკა (1918-1921), საბჭოთა პერიოდი |
| მთავარი როლი | გენერალი, ქართული ჯარის მთავარსარდალი, საქართველოს ეროვნული გმირი |
| სიცოცხლის წლები | 6 აპრილი, 1870 [1871] – 16 დეკემბერი, 1937 |
გენერალი, რომელმაც ყველას უარი უთხრა
1921 წლის 18 მარტი, ბათუმი იწვოდა. ქალაქი ქიაზიმ ყარაბექირის თურქ ჯარს ჰქონდა დაკავებული, ჭიშკართან წითელი არმია იდგა, ხოლო საქართველოს დემოკრატიული რესპუბლიკა უკვე დაცემული იყო. ამ ქაოსში გამოჩნდა კაცი უბრალო шинеლით, რომელსაც ჯარი აღარ ჰყავდა. გიორგი მაზნიაშვილმა დარჩენილი ჯარისკაცების, იუნკრებისა და მოხალისეებისგან შეკრიბა რაზმი და ქუჩის ბრძოლებით რეგულარული ოსმალური არმია ქალაქიდან განდევნა, რათა ის მოგვიანებით მტერს გადაეცა. ეს იყო მთელი მაზნიაშვილი ერთ კადრში — ზედმეტად ქართველი მენშევიკებისთვის და ზედმეტად პატიოსანი ბოლშევიკებისთვის.
მისი ბიოგრაფია არ არის მხოლოდ სამხედრო ისტორია; ეს არის საქართველოს XX საუკუნის შეუძლებელი ისტორიის ანარეკლი.
ადრეული წლები და ფორმირება
გიორგი მაზნიაშვილი დაიბადა 1870 წლის 6 აპრილს (ზოგი წყაროთი 1871 წელს) სოფელ სასირეთში, დღევანდელი კასპის მუნიციპალიტეტი, შიდა ქართლი, მაშინ ტფილისის გუბერნია.
სამხედრო ოჯახში გაზრდილი ყმაწვილი ადრევე გაემგზავრა რუსეთის იმპერიის სამხედრო სასწავლებლებში. მან ბრწყინვალედ დაამთავრა სამხედრო განათლება და ოფიცრად მსახურობდა. პირველი გამოცდა რუსეთ-იაპონიის ომში (1904-1905) გაიარა. მძიმედ დაჭრილი ჰოსპიტალში იწვა, როცა თავად ნიკოლოზ II მივიდა მის მოსანახულებლად და წმინდა გიორგის ჯვრით დააჯილდოვა.
საინტერესო ფაქტი: მემუარების თანახმად, მანჯურიის ფრონტზეც კი, მაზნიაშვილს шинеლის ჯიბეში სასირეთის მიწა ედო გახვეული — პატარა ნაჭერი სამშობლოსი, რომელიც მთელი ცხოვრება თან სდევდა.
მთავარი ბრძოლები და მიღწევები
როდესაც 1917 წლის თებერვალში იმპერია დაინგრა, მაზნიაშვილი თბილისში დაბრუნდა. დედაქალაქი ბოლშევიზირებული, დეზერტირი რუსი ჯარისკაცებისგან იყო დარბეული. მან ფაქტობრივად ნულიდან შექმნა ორი ეროვნული დივიზია და წესრიგი აღადგინა.
საქართველოს პირველი რესპუბლიკის ისტორიაში მისი სამი გამარჯვება გადამწყვეტი იყო:
1. ჩოლოქის ბრძოლა (1918)
1918 წლის აპრილში, ბრესტ-ლიტოვსკის ხელშეკრულების დარღვევით, ოსმალებმა ბათუმიდან გურიისკენ დაიძრნენ და ოზურგეთი აიღეს. 1918 წლის 8 აპრილს, გენერალმა მაზნიაშვილმა ჩოლოქის მდინარესთან მცირერიცხოვანი ქართული ძალებით მოწინააღმდეგე სრულად გაანადგურა. ამ გამარჯვებამ დასავლეთ საქართველო ოკუპაციისგან იხსნა.
2. აფხაზეთისა და სოჭის კამპანია
1918 წლის ივნისში, როგორც აფხაზეთის გენერალ-გუბერნატორმა, ჩაახშო ბოლშევიკური აჯანყება და შემდეგ ლეგენდარულ ლაშქრობაში გაათავისუფლა გაგრა, სოჭი და ტუაფსე. ეს არის ყველაზე შორს წერტილი ჩრდილო-დასავლეთით, სადამდეც ქართული დროშა אי vezსულა.
3. სომხეთ-საქართველოს ომი
1918 წლის დეკემბერში, როცა სომხეთის ჯარები გენერალ დროს მეთაურობით სამხრეთიდან შემოიჭრნენ, მაზნიაშვილი მთავარსარდლად დაინიშნა. მისმა სწრაფმა მანევრმა შულავერის ფრონტზე ზავი აიძულა და საქართველოს საზღვრები შეინარჩუნა.
- სტრატეგიული ნიჭი: მანევრირების ოსტატი მწირი რესურსებით
- დისციპლინა: თანამედროვე საქართველოს პირველი დისციპლინირებული ეროვნული არმიის შემქმნელი
- ერთგულება: მსახურობდა არა პარტიას, არამედ საქართველოს იდეას
კულმინაცია: "მე საქართველოს გენერალი ვარ"
გადამწყვეტი მომენტი 1921 წლის თებერვალში დადგა. წითელი არმიის შემოჭრისას, მაზნიაშვილმა სოღანლუღის სიმაღლეებზე, თბილისის მისადგომებთან, წითლების რამდენიმე შეტევა მოიგერია. ომი სტრატეგიულად წაგებული იყო. მთავრობა ემიგრაციაში წავიდა. მან უარი თქვა წასვლაზე.
როცა ბოლშევიკების ლიდერმა სერგო ორჯონიკიძემ ულტიმატუმი წაუყენა — ან ჩვენთან ხარ, ან "მენშევიკ გენერალს" გაგსჯითო, მაზნიაშვილმა ისტორიაში შესული პასუხი გასცა:
"მე არც მენშევიკთა და არც ბოლშევიკთა გენერალი ვარ. მე საქართველოს გენერალი ვარ."
სიტყვებს საქმე მოჰყვა — ბათუმში თურქების დამარცხებით მან დაამტკიცა, რომ მისთვის საბჭოთა ბათუმი მაინც ბათუმი იყო და თურქული კი არა.
ფინალი და მემკვიდრეობა
ახალმა ხელისუფლებამ არ აპატია დამოუკიდებლობა. 1921 წელს გარიცხულად გამოცხადდა, შემდეგ გამოიყენეს, შემდეგ დააპატიმრეს. 1923 წელს დახვრეტა მიუსაჯეს, სასჯელი ბოლო მომენტში სპარსეთში გადასახლებით შეუცვალეს, საიდანაც საფრანგეთში გადავიდა. რამდენიმე წელიწადში დაბრუნების უფლება მისცეს და მშვიდად ცხოვრობდა მშობლიურ სასირეთში, წერდა მოგონებებს, შორს პოლიტიკისგან.
დიდმა ტერორმა მაინც მიაგნო. 1937 წელს, 66 წლის ასაკში, შინსახკომმა (NKVD) ყოველგვარი სასამართლოს გარეშე დახვრიტა. მისი საფლავი ათწლეულების განმავლობაში უცნობი იყო. 1950-იან წლებში მისმა ვაჟმა, მეორე მსოფლიო ომის ვეტერანმა ივანემ, რეაბილიტაციაზე შეიტანა თხოვნა — უარით გაისტუმრეს.
დღეს სამართლიანობა აღდგენილია. მაზნიაშვილი არის საყვარელი წიგნის — "ჯარისკაცის მოგონებანი"-ს ავტორი. 2013 წელს მას სიკვდილის შემდეგ მიენიჭა საქართველოს ეროვნული გმირის წოდება და ორდენი. იგი მთაწმინდის საზოგადო მოღვაწეთა პანთეონშია დაკრძალული — საბოლოოდ სახლში.
ტურისტული მარშრუტი: მაზნიაშვილის ნაკვალევზე
TravelGuide.ge-ს მკითხველისთვის მისი კვალი ცოცხალია:
- მთაწმინდის პანთეონი, თბილისი: ეწვიეთ მის სიმბოლურ საფლავს მეფეებთან და მწერლებთან ერთად. აქედან იშლება ხედი თბილისზე, რომელიც მან ორჯერ დაიცვა.
- სასირეთის სახლ-მუზეუმი, კასპის მუნიციპალიტეტი: მის მშობლიურ სოფელში შემონახულია სახლ-მუზეუმი პირადი ნივთებით, ფოტოებითა და მემუარების ხელნაწერებით.
- ჩოლოქის მემორიალი, გურია: შავი ზღვის პირას, ჩოლოქის მდინარესთან მდგარი მოკრძალებული მემორიალი აღნიშნავს ადგილს, სადაც მისმა ჯარმა ოსმალთა წინსვლა შეაჩერა.
ხშირად დასმული კითხვები (FAQ)
კითხვა: რატომ ითვლება გიორგი მაზნიაშვილი ეროვნულ გმირად? პასუხი: იმიტომ, რომ ის ერთადერთი გენერალია, რომელიც იბრძოდა სამი სხვადასხვა დროშის ქვეშ, მაგრამ ყოველთვის ერთი იდეისთვის — საქართველოს სახელმწიფოებრიობისთვის. მისმა გამარჯვებებმა ჩოლოქსა და ბათუმში აჭარა და გურია საქართველოს შემადგენლობაში შეინარჩუნა.
კითხვა: რა წიგნი დაწერა გიორგი მაზნიაშვილმა? პასუხი: "ჯარისკაცის მოგონებანი" (პირველად 1927 წელს). ეს არის 1918-1921 წლების ომების ყველაზე გულწრფელი და ცოცხალი პირველწყარო, რომელსაც დღემდე ასწავლიან სამხედრო აკადემიებში.
კითხვა: სად არის გიორგი მაზნიაშვილის საფლავი? პასუხი: 1937 წელს დახვრეტის შემდეგ მისი სამარხი დამალული იყო. 2013 წელს მისი ნეშტი სიმბოლურად, სრული სამხედრო პატივით გადაასვენეს მთაწმინდის პანთეონში, სადაც დღეს კენოტაფი დგას.
დასკვნა
გიორგი მაზნიაშვილმა საბოლოო გამარჯვება ვერ მოიპოვა. წააგო ორი ომი და დაიღუპა იმ რეჟიმის ხელით, რომელსაც უნებლიეთ დაეხმარა. მაგრამ მან ვერ წააგო მთავარი — იდეა, რომ ჯარისკაცის ფიცი იდეოლოგიას კი არა, სამშობლოს ეკუთვნის. საუკუნეში, რომელიც ქართველებს აიძულებდა იმპერიებს შორის არჩევანს, ის ჯიუტად მხოლოდ ქართველი დარჩა.
Related
- [საქართველოს დემოკრატიული რესპუბლიკა (1918-1921): სრული გზამკვლევი]
- [კოჯორი-ტაბახმელას ბრძოლა: თბილისის უკანასკნელი ზღუდე]
- [საქართველოს ეროვნული გმირები: სად განისვენებენ ისინი]
წყარო: საქართველოს თავდაცვის სამინისტრო, საქართველოს ეროვნული არქივი, "ჯარისკაცის მოგონებანი"